संतोष कानडे
मुघल बादशहांच्या मसाज आणि मालिशसाठी दरबारात 'दल्लक' आणि खास प्रशिक्षित 'खिदमतगार' नेमलेले असत.
राजघराण्यातील बादशहांची ही मालिश प्रामुख्याने महालातील भव्य आणि खासगी अशा 'शाही हम्माम' मध्ये केली जात असे.
या शाही सेवकांना पारंपारिक युनानी चिकित्सा पद्धतीनुसार शरीराचे स्नायू शिथिल करण्याचे, हाडे सांधण्याचे आणि थकवा दूर करण्याचे विशेष प्रशिक्षण दिलेले असे.
बादशहांच्या डोक्याची मालिश करण्यासाठी कुशल न्हावी व मालिशकार तैनात असत.
सुरक्षेच्या अत्यंत कडक नियमांमुळे केवळ पिढ्यानपिढ्या राजघराण्याशी एकनिष्ठ राहिलेल्या आणि पूर्ण विश्वासू सेवकांनाच बादशहांच्या शरीराला स्पर्श करण्याची परवानगी मिळे.
मालिशसाठी गुलाब, केवडा, जास्मिन आणि चंदन यांसारख्या सुगंधी अर्कांपासून तयार केलेली महागडी आयुर्वेदिक व युनानी तेले वापरली जात.
महालातील हरम बेगम आणि राण्यांच्या मालिश व शारीरिक देखभालीसाठी केवळ अत्यंत विश्वासू दासी आणि प्रशिक्षित महिला परिचारिकांची नियुक्ती केली जाई.
बादशहा आजारी असताना किंवा युद्धावरून थकलेले असताना शाही हकीम यांच्या थेट देखरेखीखाली औषधी वनस्पतींच्या अर्काने मालिश केली जात असे.
स्टम बाथ दिल्यानंतर शरीरातील रक्ताभिसरण सुरळीत व्हावे यासाठी 'दल्लक' सेवकांकडून संपूर्ण शरीराचे चंपी-मर्दन करून घेतले जाई.
मालिश करणाऱ्या या सेवकांचा महालातील अत्यंत गुप्त दालनांमध्ये थेट प्रवेश असल्याने, त्यांना दरबाराकडून नियमित वेतन, खास पोशाख आणि विशेष सन्मान दिला जाई.
aurangzeb
esakal