संतोष कानडे
दहीहंडीची धार्मिक संकल्पना श्रीकृष्णाच्या बाललीलेशी विशेषतः दही-माखन चोरण्याच्या कथेशी जोडलेली आहे.
मुघल काळातही भारतातील विविध भागांत कृष्णजन्माष्टमी आणि कृष्णभक्तीच्या परंपरा अस्तित्वात होत्या.
मात्र मुघल बादशहांच्या दरबारात आजच्या पद्धतीने मानवी मनोरे रचून दहीहंडी फोडली जात असे, असा विश्वसनीय पुरावा आढळत नाही.
महाराष्ट्रातील दहीहंडीचा सार्वजनिक आणि स्पर्धात्मक स्वरूपात विस्तार तुलनेने नंतर झाला, असे उपलब्ध माहितीत दिसते.
पारंपरिक कथेनुसार गोकुळातील कृष्ण आणि त्याचे मित्र उंच टांगलेली दही-माखणाची मडकी फोडत असत.
याच बाललीलेचे प्रतिकात्मक पुनरावर्तन म्हणून दहीहंडीची परंपरा विकसित झाली.
पारंपरिक हंडीत दही, लोणी, दूध किंवा इतर प्रसाद ठेवण्याची प्रथा आहे.
महाराष्ट्रात पुढे गोविंदा पथकांनी मानवी मनोरे तयार करून हंडी फोडण्याची पद्धत लोकप्रिय झाली.
ढोल-ताशे, मिरवणुका, जयघोष आणि बक्षिसांच्या स्पर्धेमुळे दहीहंडीला आधुनिक काळात मोठ्या सार्वजनिक उत्सवाचे रूप मिळाले.
mughal
esakal