संतोष कानडे
मुघल दरबारात द्राक्षांपासून तयार केलेले वाइन आणि आसवित मद्य प्रचलित होते.
बाबरच्या आत्मचरित्रात ‘अरक’ आणि ‘माजून’ यांचा उल्लेख आढळतो.
‘माजून’ हे अफूशी संबंधित एक नशायुक्त मिश्रण असल्याचे ऐतिहासिक संदर्भ सांगतात.
काही मुघल आणि सरदारांच्या मेजवान्यांमध्ये वाइनसोबत अफू किंवा भांगासारख्या नशायुक्त पदार्थांचा वापर होत असल्याचे उल्लेख आहेत.
जहांगीरच्या आत्मचरित्रात त्याच्या मद्यपानाची सविस्तर माहिती मिळते.
जहांगीरने सुरुवातीला द्राक्षांपासून तयार केलेले वाइन घेतल्याचे आणि नंतर अधिक तीव्र आसवित मद्याकडे वळल्याचे नमूद केले आहे.
त्याच्या काळात दरबारात नियमित ‘वाइन पार्ट्या’ होत असल्याचेही ऐतिहासिक नोंदी सांगतात.
मात्र इस्लामी कायद्यानुसार मद्यपान निषिद्ध असल्याने मुघल सत्ताधीशांनी वेगवेगळ्या काळात त्यावर निर्बंध घालण्याचा प्रयत्न केला.
उपलब्ध पुराव्यांवरून वाइनसोबत अफू, भांग किंवा इतर नशायुक्त पदार्थांचे मिश्रण काही प्रसंगी केले जात असे, पण प्रत्येक बादशहाची पद्धत वेगळी होती.