संतोष कानडे
मुघल सम्राट आंबा या फळाचे प्रचंड शौकीन होते आणि त्यांनी आंब्याला 'फळांचा राजा' म्हणून अधिकृत प्रतिष्ठा मिळवून दिली.
सम्राट अकबराने बिहारमधील दरभंगा येथे 'लाखी बाग' लावली होती, ज्यात एक लाख आंब्याची झाडे लावून या फळाचे महत्त्व वाढवले.
महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध 'हापूस' आंब्याचा शोध मुघलांनी लावला नसून, तो पोर्तुगीज गव्हर्नर 'अल्फोन्सो डी अल्बुकर्क' याच्या नावावरून ओळखला जातो.
पोर्तुगीजांनी युरोपियन 'ग्राफ्टिंग' (कलम) तंत्र भारतात आणले, ज्यातून कोकणच्या किनारपट्टीवर हापूस जातीचा विकास झाला.
मुघल सम्राट औरंगजेब जेव्हा दक्षिण दिग्विजयासाठी महाराष्ट्रात आला होता, तेव्हा त्याने दख्खनच्या आंब्यांची चव चाखली होती आणि तो या फळाचा चाहता झाला होता.
औरंगजेबाने आपल्या पत्रांमध्ये दख्खनमधील आंब्यांचे वर्णन केले असून, त्याने आपल्या मुलाला खास भेट म्हणून दक्षिणेतील आंबे पाठवले होते.
मराठा साम्राज्याच्या काळात आणि विशेषतः पेशव्यांच्या काळात कोकणात आंब्याची लागवड मोठ्या प्रमाणावर वाढली.
देवगड आणि रत्नागिरीची जांभा दगडाची जमीन आणि समुद्राची खारी हवा यामुळे महाराष्ट्रातील हापूसला जगातील सर्वोत्तम चव आणि सुगंध प्राप्त झाला.
मुघलांनी उत्तर भारतात 'चौसा' आणि 'लंगडा' सारख्या जाती लोकप्रिय केल्या, तर महाराष्ट्राने जगाला 'हापूस'ची अनमोल भेट दिली.
आजही मुघल काळातील आंबा प्रेम आणि महाराष्ट्रातील हापूसचा जागतिक दर्जा या गोष्टी भारतीय संस्कृतीचा अविभाज्य भाग आहेत.