इराणची मुघलांना युद्धात व्हायची मदत, अफगाणिस्तानमार्गे पाठवल्या जायच्या 'या' वस्तू

ऐतिहासिक मैत्रीचा पाया

मुघल साम्राज्य आणि इराण (सफाविद साम्राज्य) यांच्यात सांस्कृतिक, राजकीय आणि व्यापारी संबंध फार घनिष्ठ होते. अकबर, जहांगीर, शाहजहान यांच्या काळात इराणी कलाकार, विद्वान आणि कारागीर भारतात आले. इराण हे ज्ञान, कला आणि लष्करी तंत्रज्ञानाचे केंद्र मानले जायचे.

इराणी घोडे

मुघल सैन्य मुख्यतः घोडदळावर अवलंबून होते. भारतातील घोड्यांपेक्षा इराणातील घोडे अधिक ताकदवान आणि वेगवान होते. कंदहारमार्गे मोठ्या काफिल्यांमधून घोड्यांची आयात केली जायची. हे घोडे शाही सैन्य, उमरावांच्या तुकड्या आणि टपाल सेवेसाठी वापरले जात.

शस्त्रास्त्रे

मुघल स्वतः तोफा बनवत असले तरी इराणमधून प्रगत शस्त्रे, चिलखत, तलवारी, कट्यारी आणि नक्षीदार ढाली आयात केल्या जात. इराणी कारागीर दिल्ली, आग्रा, लाहोर येथे आले आणि नवीन तंत्रज्ञान शिकवले. तोफखान्यावर तुर्क-इराणी प्रभाव स्पष्ट दिसे.

राजेशाही वैभव

इराणातील कोम, इस्फहान, तब्रीझ येथील रेशमी आणि लोकरी गालिचे जगप्रसिद्ध होते. फुलांचे, शिकारीचे आणि उद्यानांचे नक्षीकाम असलेले हे गालिचे मुघल दरबार, राजवाडे आणि मशिदींमध्ये अंथरले जात. काही गालिचे विशेषतः मुघल सम्राटांसाठी विणले जात. हे गालिचे मुघल वास्तुकलेच्या सौंदर्यात भर घालत.

रेशीम आणि मौल्यवान वस्त्रे

इराणी रेशीम, जरीचे कापड (ब्रोकेड) आणि उत्कृष्ट वस्त्रे मुघल दरबारात प्रचलित होती. राजेशाही पोशाख, दरबारी वस्त्रे आणि राजनैतिक भेटवस्तूंसाठी यांचा वापर होत असे. मुघल काळात इराण हे रेशीम व्यापाराचे प्रमुख केंद्र होते.

अफू आणि वैद्यकीय वस्तू

भारतात अफूचे उत्पादन होत असे, परंतु इराणी हकीमांकडे अफू शुद्ध करण्याचे आणि औषध म्हणून वापरण्याचे प्रगत ज्ञान होते. अफूवर आधारित औषधे आणि मिश्रणे इराणमधून आयात केली जात. अफू केवळ मादक पदार्थ नव्हती, तर व्यापार आणि वैद्यकीय उपयोगाची मौल्यवान वस्तू होती.

बौद्धिक देवाणघेवाण

मुघल सम्राट इराणी पुस्तके , कुराणाच्या सुंदर प्रती, सुलेखन आणि लघुचित्रे आयात करत. इराणी विद्वान, कवी आणि कलाकार भारतात स्थायिक झाले. अकबर, जहांगीर यांच्या दरबारात इराणी प्रभाव प्रबळ होता. फारसी भाषा आणि संस्कृतीचा मुघल दरबारावर गाढा प्रभाव पडला.

भारतातून निर्यात

भारतातून मुख्यतः सूती वस्त्रे, मसाले (काळी मिरी, वेलची, दालचिनी), साखर, मौल्यवान रत्ने, मोती आणि अफू इराणकडे निर्यात केली जायची. हे सर्व वस्तू इराण आणि त्यापलीकडील प्रदेशांत मागणीच्या होत्या. या निर्यातीमुळे भारताला सोने-चांदी मिळत असे.

इतर आयात वस्तू

इराणमधून घोड्यांव्यतिरिक्त सुकामेवा, काचेच्या वस्तू, धातूंच्या वस्तू, विशिष्ट प्रकारचे चाकू आणि हत्यारे आयात केले जात. काही वस्तू इराणमार्गे मध्य आशिया आणि इतर ठिकाणांहून येत. या देवाणघेवाणीने दोन्ही देशांचे व्यापारी संबंध दृढ झाले.

व्यापारी मार्ग

कंदहार हा भारत-इराण व्यापाराचा मुख्य मार्ग होता. येथील ताब्यासाठी अनेक लढाया झाल्या. घोडे, शस्त्रे, गालिचे आणि पुस्तके यांचे काफिले या मार्गाने येत. युद्ध आणि व्यापार एकमेकांत गुंफलेले होते. मुघलांनी व्यापाराला प्रोत्साहन देण्यासाठी रस्ते, सराय बांधल्या आणि सुरक्षा प्रदान केली.

एलपीजी एजन्सी सुरु करायचीय? जाणून घ्या प्रोसेस; महिन्याला होईल लाखोंची कमाई