संतोष कानडे
निळावंती हा प्रामुख्याने महाराष्ट्र आणि भारताच्या ग्रामीण भागात अनेक शतकांपासून अत्यंत गूढ आणि चमत्कारी मानला गेलेला एक प्राचीन ग्रंथ आहे.
या ग्रंथाचा मुख्य गाभा तंत्र-मंत्र, गुप्त विद्या आणि प्राचीन गूढ शक्तींवर आधारित आहे, अशी लोकसमजूत आहे.
या ग्रंथाबद्दलची सर्वात मोठी दंतकथा अशी आहे की, हा ग्रंथ आत्मसात करणाऱ्याला पशू-पक्षी, कीटक आणि झाडांची भाषा समजायला लागते.
भूतकाळ, भविष्यकाळ जाणून घेणे आणि जमिनीत गाडलेले गुप्तधन शोधण्याच्या गुप्त पद्धती या ग्रंथात लिहिल्या गेल्या आहेत, असे मानले जाते.
या ग्रंथाबाबत समाजात एक मोठी भीती आणि अंधश्रद्धा आहे की, हा ग्रंथ न समजता किंवा पूर्ण वाचल्यास माणूस वेडा होतो किंवा त्याचा मृत्यू होतो.
असेही म्हटले जाते की निळावंती या ग्रंथाची शक्ती अत्यंत घातक असल्यामुळे त्याचे काही मुख्य भाग मुद्दाम नष्ट केले गेले असून हा ग्रंथ आता अपूर्ण स्वरूपात आहे.
आधुनिक विज्ञान आणि अभ्यासकांच्या मते, केवळ एखादा ग्रंथ वाचल्याने कोणीही वेडा होत नाही, त्यामुळे या निव्वळ काल्पनिक गोष्टी आहेत.
अनेकांचा असा गैरसमज आहे की या ग्रंथावर सरकारने अधिकृत बंदी घातली आहे, परंतु हा केवळ एक दुर्मिळ हस्तलिखित प्रकार असून तो बाजारात सहज मिळत नाही.
थोडक्यात सांगायचे तर, 'निळावती ग्रंथ' हे केवळ लोककथा, अंधश्रद्धा आणि ग्रामीण भागातील गूढ वाङ्मयाचे एक मोठे रहस्य बनून राहिले आहे.