संतोष कानडे
१९३५ पूर्वी इराण देशाचं नाव इराण नव्हतं तर पर्शिया असं होतं. या नावात बदल करुन इराण असं करण्यात आलं.
पर्शिया हे नाव पाश्चिमात्य जगाने विशेषतः ग्रीकांनी दिलेलं होतं. इराणमधील पार्सा या प्रातांवरुन संपूर्ण देशाला पर्शिया म्हटलं जायचं.
इराण हे नाव या देशाचं मूळ स्थानिक नाव आहे. प्राचीन काळापासून इराणी लोक आपल्या देशाला इराण किंवा इराणशहर म्हणायचे.
१९२५ मध्ये सत्तेवर आलेल्या रेझा शाह पहृवी यांनी देशाला वेगळी ओळख देण्याचा निर्णय घेतला. पर्शिया हे नाव कमकुवत काळाचं प्रतीम मानलं गेलं.
२१ मार्च १९३५ पर्शियन नवीन वर्षाच्या मुहूर्तावर रोजी रेझा शाह यांनी आदेश काढत इराण असं नाव ठेवलं
इराण शब्दाचा उगम ऐर्याना या शब्दातून झाला. याचा अर्थ आर्यांची भूमी असा होतो. युरोपमध्ये आर्य शब्दाला महत्व होतं.
आपली प्राचीन मुळं आर्यांशी जोडलेली आहेत, हे दाखवून देण्याचा इराणचा उद्देश होता.
शिवाय पर्शियन ही वांशिक ओळख होती. इराणमध्ये कुद, अझरी, पारशी अशा अनेक समुदायांचा समावेश होता.
असं असलं तरी आज इराणची मातृभाषा ही पर्शियन म्हणजे फार्सी हीच आहे. हीच अधिकृत राजभाषादेखील आहे.