रेल्वेच्या तिकिटावर छिद्रे का असतात? खरं कारण जाणून वाटेल आश्चर्य!

तिकिटांवरील रहस्यमय छिद्रे

रेल्वेचे तिकीट खरेदी करताना दोन्ही कडांवर दिसणारी छोटी छिद्रे अनेकांना गूढ वाटतात. ही छिद्रे का असतात, याबाबत अनेक गैरसमज आहेत.

मोठा गैरसमज

बहुतेक लोक समजतात की तिकीट सहज फाडता यावे म्हणून ही छिद्रे ठेवली जातात. मात्र हे पूर्णपणे चुकीचे आहे.

स्प्रॉकेट होल्स म्हणजे काय?

या सूक्ष्म छिद्रांना अधिकृतपणे ‘स्प्रॉकेट होल्स’ (Sprocket Holes) म्हटले जाते. त्यांचा उद्देश छपाई प्रक्रियेशी संबंधित होता.

जुनी छपाई पद्धत

ऑनलाइन बुकिंग आणि आधुनिक प्रिंटर येण्यापूर्वी रेल्वे लाखो तिकिटे छापण्यासाठी कागदाचे सलग रोल वापरत असे.

डॉट-मॅट्रिक्स प्रिंटरचा वापर

त्या काळात डॉट-मॅट्रिक्स प्रिंटर वापरले जात. या प्रिंटरमध्ये लहान दाते असलेली गिअर्स होते.

गिअर्स आणि छिद्रांचे काम

गिअर्स तिकिटाच्या कागदावरील स्प्रॉकेट होल्समध्ये अडकत आणि कागद नियंत्रित वेगाने, अगदी सरळ रेषेत पुढे सरकत असे.

अचूकतेचे महत्त्व

गाडी क्रमांक, तारीख, स्थानके, भाडे आणि सीट यासारखी महत्त्वाची माहिती चुकीच्या ठिकाणी छापली जाऊ नये म्हणून ही छिद्रे कागद योग्य स्थितीत ठेवत असत.

थर्मल प्रिंटरची क्रांती

कालांतराने डॉट-मॅट्रिक्स प्रिंटरची जागा वेगवान व शांत थर्मल प्रिंटरने घेतली. यात रोलर-आधारित प्रणाली असल्याने स्प्रॉकेट होल्सची गरज राहिली नाही.

कालबाह्य प्रणाली

आज थर्मल प्रिंटरमुळे कागदाच्या कडांवर छिद्रे ठेवण्याची आवश्यकताच उरलेली नाही. जुनी यंत्रणा पूर्णपणे बदलली आहे.

डिजिटल युगातील आठवण

आता बहुतेक प्रवासी ई-तिकीट किंवा मोबाईलवर PNR दाखवतात. कागदी तिकिटावरील ही छोटी छिद्रे आता जुन्या तंत्रज्ञानाची सुंदर आठवण बनली आहेत.

'पोलीस' शब्दाचा खरा अर्थ काय आहे? ९९ टक्के लोकांना माहीतच नाही