संतोष कानडे
आयुर्वेदानुसार जेवणाची आणि झोपण्याची वेळ निसर्गाच्या चक्राशी जुळवून घेतल्यास शरीरातील वात, पित्त आणि कफ या तिन्ही दोषांचे योग्य संतुलन राहते.
सकाळी झोपेतून उठल्याबरोबर लगेच एक ते दोन ग्लास कोमट पाणी प्यायल्याने आतडी स्वच्छ होतात आणि शरीरातील विषारी घटक सहज बाहेर पडतात.
सकाळी उठल्यानंतर उपाशी न राहता साधारण अर्ध्या तासाच्या आत किंवा सकाळी ७ ते ८ या वेळेत पौष्टिक आणि हलका नाश्ता करणे आरोग्यासाठी सर्वोत्तम ठरते.
सकाळी जास्त वेळ उपाशी राहिल्याने पोटात आम्लपित्त (ॲसिडिटी) आणि गॅसेसचा त्रास वाढून शरीराची पचनशक्ती कमजोर होऊ लागते.
सकाळचा नाश्ता आणि दुपारचे जेवण यामध्ये कमीत कमी चार तासांचे अंतर ठेवणे गरजेचे आहे, जेणेकरून आधी खाल्लेले अन्न व्यवस्थित पचते.
दुपारी १२ ते २.३० या वेळेत शरीरातील जठराग्नी म्हणजेच पचनशक्ती सर्वात जास्त प्रबळ असते, त्यामुळे या वेळेत दुपारचे मुख्य जेवण घ्यावे.
सूर्यास्तानंतर शरीराची पचनक्रिया मंदावत असल्याने रात्रीचे जेवण संध्याकाळी ६ ते ८ या वेळेत किंवा झोपण्याच्या किमान तीन तास आधी आटोपून घ्यावे.
रात्री ९ नंतर जड जेवण केल्यास अन्नाचे नीट पचन होत नाही, ज्यामुळे पोट फुगणे, अपचन, वजन वाढणे आणि झोपेच्या तक्रारी सुरू होतात.
चुकीच्या वेळी जेवल्यामुळे अन्नातील पोषक घटक शरीराला न मिळता त्याचे विषारी घटकांमध्ये रूपांतर होते, ज्यामुळे विविध आजारांना निमंत्रण मिळते.
आयुर्वेदातील खाण्यापिण्याच्या या साध्या नियमांचे नियमित पालन केल्याने शरीराची ऊर्जा टिकून राहते आणि गंभीर आजारांचा धोका मोठ्या प्रमाणात टळतो.