संतोष कानडे
उजव्या सोंडेचा गणपती म्हणजे ज्या गणेशमूर्तीची सोंड मूर्तीच्या उजव्या बाजूला वळलेली असते.
गणेशभक्तीच्या परंपरेत अशा मूर्तीला विशेष महत्त्व दिले जाते.
उजव्या सोंडेचा गणपती सामान्यतः अधिक जागृत आणि उग्र स्वरूपाचा मानला जातो.
अशा गणपतीची पूजा करताना अधिक नियम आणि शिस्त पाळावी, अशी धार्मिक परंपरा आहे.
काही परंपरांमध्ये उजव्या सोंडेचा गणपती सूर्यनाडी किंवा पिंगला नाडीशी संबंधित मानला जातो.
त्यामुळे या मूर्तीची पूजा विशेष विधीपूर्वक केली जाते, अशी श्रद्धा आहे.
घरातील गणपतीसाठी उजव्या सोंडेची मूर्ती ठेवू नये, असा समज काही ठिकाणी आढळतो; मात्र हा सार्वत्रिक धार्मिक नियम नाही.
मंदिरांमध्ये उजव्या सोंडेच्या गणपतीच्या मूर्ती मोठ्या प्रमाणात आढळतात.
उजवी सोंड म्हणजे गणपती अधिक शक्तिशाली किंवा चमत्कारिक आहे, याला वैज्ञानिक आधार नाही; हे श्रद्धेवर आधारित आहे.
त्यामुळे उजव्या सोंडेचा गणपती हा श्रद्धा, परंपरा आणि धार्मिक प्रतीकात्मकतेच्या दृष्टीने विशेष मानला जातो.