संतोष कानडे
अंगावर काटा येणे ही एक अनैच्छिक क्रिया आहे, जी थंडी, भीती, आनंद किंवा तीव्र भावनांमुळे उद्भवते.
आपल्या त्वचेखाली 'अॅरेक्टर पिली' नावाचे अत्यंत लहान स्नायू असतात, मेंदूच्या संदेशानुसार ते चालतात.
जेव्हा आपल्याला भीती वाटते किंवा थंडी वाजते, तेव्हा मेंदूकडून या स्नायूंना आकुंचन पावावे असा संदेश मिळतो.
हे स्नायू आकुंचन पावले की, त्वचेवरील केसांच्या मुळांना ते वर खेचतात, ज्यामुळे केस उभे राहतात.
शरीराचे केस उभे राहिल्यामुळे त्वचेवर छोटे-छोटे उंचवटे दिसू लागतात, यालाच आपण 'अंगावर काटा येणे' म्हणतो.
जेव्हा ही भावना किंवा थंडीची जाणीव कमी होते, तेव्हा हे स्नायू पुन्हा शिथिल होतात.
स्नायू शिथिल झाल्यामुळे वर खेचलेली केसांची मुळे पुन्हा आपल्या मूळ जागी परततात.
यामुळे त्वचेवर आलेले ते छोटे उंचवटे दबले जातात आणि काटा नाहीसा होतो.
वैज्ञानिकदृष्ट्या, थंडीमध्ये शरीराची उष्णता टिकवून ठेवण्यासाठी ही एक प्रकारची संरक्षणात्मक पद्धत आहे.
थोडक्यात, अंगावरचा काटा कुठेही जात नाही, तर तो निर्माण करणारे स्नायू सैल झाल्यामुळे त्वचा पुन्हा सपाट दिसते.