संतोष कानडे
शहाजहानच्या काळात आग्रा आणि दिल्लीमध्ये अनेक भव्य राजवाडे आणि वास्तू उभारल्या गेल्या.
त्यापैकी काही वास्तू आज पूर्ण स्वरूपात अस्तित्वात नाहीत किंवा त्यांचे अवशेषच शिल्लक आहेत.
मुघल सम्राटाचा आग्रा येथील खास महाल परिसर काळाच्या ओघात मोठ्या प्रमाणात बदलला.
नदीकाठच्या राजवाड्यांमध्ये शाही कुटुंबासाठी राहण्याची आणि दरबाराची स्वतंत्र व्यवस्था होती.
या वास्तूंमध्ये संगमरवर, नक्षीकाम, दगडी जाळ्या आणि बागांची रचना केली जात असे.
शहाजहानच्या काळातील अनेक इमारती पुढील शतकांमध्ये बदलल्या, पाडल्या किंवा नव्या बांधकामांमध्ये समाविष्ट झाल्या.
त्यामुळे काही महाल आज पूर्वीच्या स्वरूपात पाहायला मिळत नाहीत.
ऐतिहासिक नोंदी, प्रवाशांचे वर्णन आणि पुरातत्त्वीय अवशेषांमधून या वास्तूंची माहिती मिळते.
यामध्ये आग्रा किल्ल्यातील जुने राजवाडे, लाल किल्ल्यातील शाही निवासी भाग, लाल किल्ला–सलिमगड जुना पूल, शहाजहानाबादच्या शहरभिंतीतील जुने दरवाजे; यांचा समावेश आहे.