संतोष कानडे
शिवरायांच्या काळातील सैन्यात रणवाद्यांचा वापर युद्ध आणि लष्करी हालचालींमध्ये केला जात असे.
कर्णा आणि तुतारी यांसारखी वाद्ये रणवाद्ये म्हणून वापरली जात असल्याचे संदर्भ आढळतात.
तुतारीचा उपयोग सैन्याला संकेत देण्यासाठी आणि महत्त्वाच्या प्रसंगी घोषणा करण्यासाठी केला जात असे.
रणशिंग आणि शिंग हीदेखील युद्धाशी संबंधित पारंपरिक वाद्ये होती.
मोठ्या आवाजामुळे अशा वाद्यांचे संकेत दूरवरच्या सैनिकांपर्यंत पोहोचवणे शक्य होत असे.
सैन्याच्या हालचाली आणि विविध लष्करी प्रसंगांमध्ये रणवाद्यांचा उपयोग होत असे.
ढोल आणि नगारा यांसारखी तालवाद्येही तत्कालीन लष्करी व राजकीय वातावरणाचा भाग होती.
किल्ल्यांवर आणि लष्करी ठिकाणी आवाजाच्या संकेतांना विशेष महत्त्व होते.
शिवरायांच्या शिस्तबद्ध सैन्यव्यवस्थेत संकेत, निशाणे आणि रणवाद्ये यांचा उपयोग लष्करी व्यवस्थेचा भाग होता.
रणवाद्ये ही केवळ मनोरंजनाची साधने नसून त्या काळातील युद्धसंस्कृती आणि लष्करी संकेतव्यवस्थेचा महत्त्वाचा भाग होती.