रेल्वे रुळांवर डावीकडे जावे की उजवीकडे? हे लोको पायलटला कसं कळतं? जाणून घ्या...

भारतीय रेल्वे

दररोज लाखो लोक भारतीय रेल्वेने प्रवास करतात, पण रुळांचे जाळे पाहून अनेकदा प्रश्न पडतो: चालकाला उजवीकडे जायचे की डावीकडे, हे कसे कळते?

मार्ग

कार किंवा बसप्रमाणे ट्रेनला मार्ग बदलण्यासाठी फिरवता येणारे स्टेअरिंग व्हील नसते. त्यामुळे लोको पायलट गोंधळ न होता ट्रेनला योग्य रुळावर कसे चालवतात?

ट्रॅक तंत्रज्ञान

यामध्ये अत्यंत अचूक सिग्नलचे जाळे, नियंत्रण कक्षातील समन्वय आणि प्रगत ट्रॅक तंत्रज्ञान यांची भूमिका असते.

प्रमुख घटक

लोको पायलट गाड्यांना योग्य मार्गावर ठेवण्यासाठी तीन प्रमुख घटकांचा एकत्रितपणे वापर करतात: उन्नत रेल्वे सिग्नल, ट्रॅक स्विच आणि पूर्वनिश्चित वेळापत्रक.

सुरक्षित

जेव्हा ट्रेन स्टेशन किंवा यार्डमधून निघते, तेव्हा रुळांजवळ लावलेले सिग्नल चालकाला पुढील मार्ग पूर्णपणे सुरक्षित आहे की नाही हे कळवतात.

रुळ

या सिग्नलच्या आधारे, लोको पायलटला रुळ बदलून पुढे जाण्याची परवानगी दिली जाते. ट्रेन तिच्या गंतव्यस्थानी पोहोचण्यासाठी कोणता मार्ग घेईल, हे केवळ चालकच ठरवत नाही.

ट्रेन

ट्रेन चालक नेहमी एका काटेकोर वेळापत्रकाचे पालन करतात. जे त्यांना अगोदरच सांगते की कोणते मार्ग घ्यायचे आणि ट्रेन कुठे थांबवायची. हा संपूर्ण मार्ग, ट्रेन सध्या ज्या उपविभागातून जात आहे.

रेल्वे नियंत्रण कक्ष

त्या उपविभागाच्या रेल्वे नियंत्रण कक्षाद्वारे निर्धारित केला जातो. या वेळापत्रकाच्या आधारे, नियंत्रण कक्ष पुढील मार्ग पूर्णपणे मोकळा ठेवतो.

होम सिग्नल

ट्रेन चालवताना लोको पायलटला कोणता ट्रॅक घ्यायचा आणि कुठून वळायचे याबद्दल सर्वात अचूक आणि अंतिम माहिती मिळते. होम सिग्नलच्या माध्यमातूनच ड्रायव्हर कोणता ट्रॅक घ्यायचा हे ठरवतो.

वेग

हा सिग्नल ट्रेनचा वेग नियंत्रित करण्यात आणि स्थानकांवर नियोजित थांबे राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. त्याशिवाय, लोको पायलटला रुळांच्या जाळ्यातून योग्य मार्ग निवडणे अशक्य होईल.

रचना आणि स्थान

होम सिग्नलची रचना आणि स्थान अतिशय विशिष्ट असते. रेल्वे नियमांनुसार, हा होम सिग्नल, एकच रेल्वे मार्ग दोन किंवा अधिक मार्गांमध्ये विभागला जातो त्या बिंदूच्या ३०० मीटर आधी लावला जातो.

प्रवेश

हे अंतर अशासाठी ठेवले आहे की, वेगवान ट्रेनचा चालक दुरूनच येणारा मार्ग ओळखू शकेल. हा सिग्नल केवळ योग्य मार्गच दर्शवत नाहीतर ट्रेनला स्टेशनमध्ये सुरक्षितपणे प्रवेश करण्यासही मदत करतो.

झोप

प्रवासादरम्यान मुख्य लोको पायलटला कधीही झोप किंवा थकवा जाणवल्यास, इंजिनवरील सहाय्यक लोको पायलटला तात्काळ सावध केले जाते.

लोको पायलट

कोणतीही आपत्कालीन परिस्थिती किंवा धोका निर्माण झाल्यास, तो मुख्य लोको पायलटला त्वरित जागे करतो. एवढेच नाही तर, जर मुख्य लोको पायलट अचानक आजारी पडला.

सूत्रे

तर सहाय्यक पायलट वेळ न घालवता ट्रेनची संपूर्ण सूत्रे हाती घेतो आणि ट्रेनला सुरक्षितपणे पुढच्या स्टेशनवर घेऊन जातो, जिथे नवीन ड्रायव्हरची व्यवस्था केलेली असते.

अर्ध्या रात्रीही उजेड! 6 महिने सूर्य न मावळणारा देश, लोक कसे जगतात? वाचा...