संतोष कानडे
निसर्गाच्या आणि विज्ञानाच्या नियमांनुसार साप आणि मुंगूस यांच्यात कधीही खरी मैत्री होत नाही; ते एकमेकांचे जन्मापासूनचे नैसर्गिक शत्रू आहेत.
या दोघांमधील वैर हे अन्नसाखळी आणि अस्तित्वाच्या संघर्षातून निर्माण झाले आहे, कारण मुंगूस हा सापाचा भक्षक आहे आणि लहान मुंगसांची पिल्ले सापाचे भक्ष्य ठरू शकतात.
जर जंगलात दोघे समोरासमोर आले आणि मुंगसाचे पोट आधीच भरलेले असेल किंवा साप खूप महाकाय असेल, तर ते एकमेकांना टाळून निघून जातात.
पूर, जंगलातील वणवा किंवा मोठे नैसर्गिक संकट येते, तेव्हा स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी हे दोन्ही प्राणी एकाच झाडावर किंवा सुरक्षित आडोशावर तात्पुरते शांत बसलेले दिसू शकतात.
अशा आणीबाणीच्या संकटात लढण्यापेक्षा 'जीव वाचवणे' ही प्राथमिक प्रेरणा असल्याने ते वैर विसरून तात्पुरता युद्धविराम पाळतात.
मानवनिर्मित कृत्रिम वातावरणात, उदा. प्राणिसंग्रहालय किंवा प्रयोगशाळा जन्मापासून दोघांना एकत्र ठेवले आणि त्यांचे पोट सतत भरलेले ठेवले, तर ते एकमेकांवर तात्काळ हल्ला करत नाहीत.
केवळ लहान वयात जेव्हा प्राण्यांमध्ये शिकार करण्याची उपजत वृत्ती पूर्ण विकसित झालेली नसते, तेव्हा ते एकमेकांसोबत खेळताना किंवा शांत बसताना दिसू शकतात.
साप हा सरपटणारा थंड रक्ताचा जीव असल्याने त्याच्यामध्ये 'मैत्री' किंवा 'भावनिक ओढ' या संकल्पना नसतात; तो केवळ धोक्याच्या संकेतांवर प्रतिक्रिया देतो.
लोककथा, व्यंगचित्रे किंवा सोशल मीडियावरील प्रशिक्षित प्राण्यांच्या व्हिडिओमध्ये दाखवली जाणारी साप-मुंगसाची मैत्री ही केवळ काल्पनिक किंवा कृत्रिम असते.