संतोष कानडे
हत्तींच्या कळपाचे नेतृत्व प्रामुख्याने अनुभवी मादीकडे असते. तिला कळपाची प्रमुख मादी किंवा ‘मॅट्रिआर्क’ म्हणतात.
ही मादी कळपातील इतर हत्तींपेक्षा वयाने मोठी आणि अनुभवी असते.
पाण्याचे स्रोत, अन्न आणि सुरक्षित ठिकाणे शोधण्यात तिचा अनुभव उपयोगी पडतो.
दुष्काळ किंवा संकटाच्या काळात कोणत्या दिशेने जायचे, याचा निर्णय ती घेऊ शकते.
कळपातील लहान पिल्लांचे संरक्षण करण्यासाठी तिचे नेतृत्व महत्त्वाचे असते.
तिच्याकडे परिसरातील पाणवठे आणि स्थलांतराच्या मार्गांची माहिती असू शकते.
तिच्या अनुभवामुळे कळपाला शिकारी प्राणी आणि इतर धोक्यांपासून सावध राहण्यास मदत होते.
कळपातील इतर माद्या तिच्या वर्तनातून आणि अनुभवातून शिकतात.
नर हत्ती मात्र वयात आल्यानंतर अनेकदा कळपापासून वेगळे राहतात किंवा इतर नरांसोबत फिरतात.
त्यामुळे हत्तींच्या कळपात नेतृत्वासाठी केवळ ताकद नव्हे, तर अनुभव, स्मरणशक्ती आणि योग्य निर्णयक्षमता महत्त्वाची ठरते.