सापाचे विष माणसांसाठी बनले वरदान, या आजारावर आहे रामबाण उपाय

जुन्या म्हणीचे वैज्ञानिक सत्य

‘विषच विषाला मारते’ ही म्हण आज मेडिकल सायन्समध्ये सत्य ठरली आहे. एका अत्यंत विषारी सापाच्या विषाने जगाला हाय ब्लड प्रेशरच्या उपचारात क्रांती घडवून आणणारी पहिली प्रभावी औषध मिळाली.

ब्राझीलचा लान्सहेड साप

दक्षिण अमेरिकेतील, विशेषतः ब्राझीलच्या घनदाट जंगलात आढळणारा पिट व्हायपर (ब्रॅझिलियन लान्सहेड किंवा जाराराका) हा साप आपल्या वेगवान आणि अत्यंत विषारी चाव्यासाठी ओळखला जातो.

विष कसे काम करते?

या सापाने चावल्यानंतर पीडिताचा रक्तदाब अचानक खूप झपाट्याने खाली येतो. रक्तवाहिन्या झपाट्याने फुलतात आणि व्यक्ती बेशुद्ध होऊन पडते. काही मिनिटांतच प्राण जाऊ शकतो.

वैज्ञानिकांची उत्सुकता

१९६० च्या दशकात शास्त्रज्ञ या विषामध्ये नेमके काय आहे हे शोधू लागले. जे विष मनुष्याला काही क्षणात मारू शकते, त्याच विषामध्ये रक्तदाब नियंत्रित करण्याची क्षमता दडलेली आहे का, असा प्रश्न त्यांच्या मनात होता.

सर्जियो फेरेरा यांचे संशोधन

१९६५ मध्ये तरुण ब्राझिलियन फार्माकोलॉजिस्ट सर्जियो फेरेरा यांनी आपल्या संशोधनातून सापाच्या विषामधील एक महत्त्वाचा घटक शोधून काढला. त्यांनी ब्रिटिश जर्नल ऑफ फार्माकोलॉजीमध्ये हा शोध प्रकाशित केला.

ब्रॅडिकिनिन-पोटेंशिएटिंग पेप्टाइड्स

सापाच्या विषामध्ये असे पेप्टाइड्स सापडले जे शरीरातील नैसर्गिक ब्रॅडिकिनिन नावाच्या पेप्टाइडचा प्रभाव अनेक पटींनी वाढवतात. ब्रॅडिकिनिन रक्तवाहिन्या फुलवते आणि रक्तदाब कमी करते.

ACE एंझाइमचा शोध

या पेप्टाइड्सवर पुढील संशोधनातून अँजिओटेन्सिन-कन्व्हर्टिंग एंझाइम (ACE) या महत्त्वाच्या एंझाइमचा रहस्य उलगडला. शरीरात ACE रक्तदाब वाढवण्याच्या प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावते.

कॅप्टोप्रीलची निर्मिती

सापाच्या विषामधील या तत्त्वाच्या आधारे शास्त्रज्ञांनी ACE इनहिबिटर प्रकारची औषधे विकसित केली. त्यातील पहिले आणि सर्वात प्रभावी औषध म्हणजे कॅप्टोप्रील.

१९८१ मध्ये अमेरिकेत मंजुरी

१९८१ मध्ये अमेरिकेत कॅप्टोप्रीलला अधिकृत मान्यता मिळाली. हे औषध हाय ब्लड प्रेशरच्या उपचारात एक मोठा मैलाचा दगड ठरले आणि जगभरात लाखो-करोडो लोकांचे प्राण वाचवले.

विषाने दिले जीवनदान

ज्या सापाच्या चाव्याने मनुष्य काही मिनिटांत तडफडून मरतो, त्याच विषाने जगाला रक्तदाब नियंत्रित करणारी पहिली प्रभावी औषध दिली. आजही ACE इनहिबिटर्स कार्डिओव्हॅस्कुलर मेडिसिनचा आधारस्तंभ आहेत.

हत्तीला राग कधी येतो? जाणून घ्या महत्त्वाची लक्षणे