संतोष कानडे
पूर्वी घरातल्या जात्यावर दळलेले पीठ कमी वेगाने दळले जात असल्याने त्यातील नैसर्गिक गुणधर्म अधिक प्रमाणात टिकून राहत असल्याचे मानले जाते.
जात्यावर दळताना उष्णता कमी निर्माण होत असल्याने काही उष्णतेला संवेदनशील पोषक घटकांचे नुकसान तुलनेने कमी होऊ शकते.
जुन्या काळी गव्हाचे संपूर्ण धान्य कोंड्यासह दळले जात असल्यामुळे पिठात फायबरचे प्रमाण जास्त असे.
त्यामुळे पचनास मदत होणे, जास्त वेळ पोट भरल्यासारखे वाटणे आणि बद्धकोष्ठतेचा त्रास कमी होण्यास मदत होत असे.
आज अनेक व्यावसायिक गिरण्यांमध्ये ग्राहकाच्या मागणीनुसार बारीक पीठ दळले जाते; काही ठिकाणी कोंडा वेगळा केल्याने फायबरचे प्रमाण कमी होऊ शकते.
आधुनिक गिरण्या जलद गतीने दळत असल्यामुळे पीठ पटकन तयार होते, मात्र दळण्याच्या पद्धतीनुसार गुणवत्तेत फरक पडू शकतो.
जात्यावर दळलेल्या पिठाची चव, सुगंध आणि पोत वेगळी असल्याचे अनेक ज्येष्ठ नागरिक सांगतात.
पूर्वीचे पीठ बहुतेक वेळा ताजे दळून लगेच वापरले जात असे, त्यामुळे ते दीर्घकाळ साठवण्याची गरज कमी असे.
आजही संपूर्ण धान्याचे, कोंड्यासह दळलेले ताजे पीठ हे अधिक पौष्टिक मानले जाते, मग ते जात्यावर दळलेले असो किंवा आधुनिक गिरणीत.