संतोष कानडे
मुघल बादशहांकडे हिरे, माणिक, पाचू, मोती आणि सोन्याचे असंख्य मौल्यवान दागिने होते.
हे दागिने केवळ श्रीमंतीचं प्रतीक नव्हते, तर बादशहांची सत्ता आणि प्रतिष्ठा दाखवण्याचं साधनही होते.
मुघलांच्या खजिन्यात मौल्यवान रत्नांनी सजवलेले मुकुट, तलवारी, कट्यारी आणि दागिने ठेवले जात असत.
१७३९ मध्ये पर्शियाचा शासक नादिरशाह याने दिल्लीवर आक्रमण करून मुघलांचा मोठा खजिना लुटला.
मुघलांचं प्रसिद्ध मयूर सिंहासनही नादिरशाह पर्शियाला घेऊन गेला.
या लुटीत अनेक मौल्यवान रत्नं आणि सोन्याच्या वस्तूंचा समावेश होता.
पुढील काळात मुघल साम्राज्य कमकुवत झाल्याने उरलेल्या खजिन्याचंही विभाजन झालं किंवा तो लुटला गेला.
काही मौल्यवान रत्नं वेगवेगळ्या राजघराण्यांकडे आणि संग्रहांमध्ये पोहोचली; मात्र प्रत्येक रत्नाचा प्रवास निश्चितपणे माहीत नाही.
प्रसिद्ध कोहिनूर हिराही मुघल इतिहासाशी जोडला जातो; पुढे तो विविध सत्ताधीशांकडे गेला आणि अखेरीस ब्रिटिशांच्या ताब्यात पोहोचला.
आज मुघलकालीन दागिन्यांचे काही नमुने संग्रहालयांत आणि खासगी संग्रहांत आहेत, तर अनेक वस्तूंचं नेमकं काय झालं हे अजूनही अज्ञात आहे.