भारताची सागरी सीमा किती आहे? भारतीय नौदल किती दूरपर्यंत तैनात करतात? हे कसे ठरवले जाते? वाचा...

भारताची सागरी सीमा

भारताची सागरी सीमा किती दूरपर्यंत पसरलेली आहे? भारतीय नौदल कायदेशीररित्या किती दूरपर्यंत काम करू शकते? ही तुम्हाला माहिती आहे का?

आंतरराष्ट्रीय नियम

भारताच्या सागरी सीमा संयुक्त राष्ट्रांच्या समुद्र कायद्यावरील अधिवेशन, १९८२ नुसार निश्चित केल्या जातात. हे आंतरराष्ट्रीय नियम भारतात प्रादेशिक जल, खंडीय शेल्फ, विशेष आर्थिक क्षेत्र आणि इतर सागरी क्षेत्र कायदा, १९७६ द्वारे लागू केले जातात.

नौदल

या कायद्यांनुसार, भारताच्या सागरी सीमा अनेक झोनमध्ये विभागल्या आहेत. या देशाचे अधिकार आणि नौदल तैनातीची व्याप्ती परिभाषित करतात. पहिली आणि सर्वात महत्त्वाची सागरी सीमा म्हणजे प्रादेशिक पाणी.

बेसलाइन

ती भारताच्या बेसलाइनपासून किनाऱ्यावर १२ नॉटिकल मैलांपर्यंत पसरलेली आहे. हा झोन जमीनी प्रदेशाप्रमाणेच देशाचा एक आवश्यक भाग मानला जातो.

राष्ट्रीय सुरक्षेचे रक्षण

या क्षेत्रात, भारताचे समुद्राच्या पृष्ठभागावर समुद्रतळावर आणि त्याच्या वरील हवाई क्षेत्रावरही पूर्ण नियंत्रण आहे. भारतीय नौदल आणि किनारी सुरक्षा संस्थांना या क्षेत्रात कायदा लागू करण्याचा आणि राष्ट्रीय सुरक्षेचे रक्षण करण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.

संलग्न झोन

प्रादेशिक पाण्याच्या पलीकडे, एक संलग्न झोन आहे. तो किनाऱ्यापासून २४ नॉटिकल मैलांपर्यंत पसरलेला आहे. हा भाग कायद्याच्या अंमलबजावणीसाठी बफर झोन म्हणून काम करतो.

कायदे

जरी तो पूर्णपणे सार्वभौम नसला तरी, भारताला सीमाशुल्क, कर आकारणी, इमिग्रेशन आणि प्रदूषण नियंत्रणाशी संबंधित कायदे लागू करण्याचा अधिकार आहे.

कायद्यांचे उल्लंघन

भारतीय कायद्यांचे उल्लंघन केल्याचा संशय असलेल्यांवर अधिकारी कारवाई करू शकतात. विशेष आर्थिक क्षेत्र हे भारताच्या नियंत्रणाखालील सर्वात मोठे सागरी क्षेत्र आहे. ते किनारपट्टीपासून २०० नॉटिकल मैलांपर्यंत पसरलेले आहे.

आर्थिक अधिकार

या क्षेत्रामध्ये, भारताला नैसर्गिक संसाधनांवर विशेष आर्थिक अधिकार आहेत. यामध्ये मासेमारीचे अधिकार, समुद्रतळातून तेल आणि खनिजे काढणे, कृत्रिम बेटे बांधणे आणि वैज्ञानिक संशोधन करणे यांचा समावेश आहे.

भारतीय नौदलाची कार्यक्षेत्र

लष्करी दृष्टिकोनातून भारतीय नौदलाची कार्यक्षेत्र केवळ भारताच्या सागरी क्षेत्रापुरती मर्यादित नाही. नौदल विशेष आर्थिक क्षेत्राच्या पलीकडे जहाजे आणि पाणबुड्या आंतरराष्ट्रीय पाण्यात ज्याला सामान्यतः उच्च समुद्र म्हणतात.

नौदल शिपिंग मार्ग

आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार हे जलक्षेत्र सर्व देशांसाठी खुले आहे. भारतीय नौदल शिपिंग मार्ग आणि धोरणात्मक हितसंबंधांचे रक्षण करण्यासाठी या भागात वारंवार गस्त आणि चाचेगिरीविरोधी मोहिमा राबवते.

सागरी सीमारेषा

ज्या भागात भारत पाकिस्तान किंवा श्रीलंका सारख्या शेजारील देशांशी सागरी सीमा सामायिक करतो, त्या भागात सागरी सीमा आंतरराष्ट्रीय सागरी सीमारेषा म्हणून परिभाषित केली जाते.

तत्त्वांचे पालन

ही सीमा देशांमधील परस्पर कराराद्वारे निश्चित केली जाते आणि आंतरराष्ट्रीय सागरी कायद्यानुसार तत्त्वांचे पालन करते. शिवाय, सर्व सागरी क्षेत्रे एका बेसलाइनवरून मोजली जातात.

बिंदू

ही सहसा किनारपट्टीवरील सर्वात कमी पाण्याची रेषा असते. ही बेसलाइन सुरुवात बिंदू म्हणून काम करते. या रेषेवरून १२ नॉटिकल मैल किंवा २०० नॉटिकल मैल सारखे अंतर मोजले जाते.

ओव्हरलॅप

जिथे दोन देशांमधील सागरी दावे एकमेकांवर ओव्हरलॅप होतात, तिथे सीमा द्विपक्षीय करारांद्वारे किंवा संयुक्त राष्ट्रांच्या समुद्र कायद्याच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार आंतरराष्ट्रीय लवादाद्वारे निश्चित केली जाते.

T-20 वर्ल्डकप जिंकल्यानंतर टीम इंडियाने भेट दिलेल्या हनुमान मंदिराचा इतिहास काय? ते कोणी बांधले? जाणून घ्या...