Sandip Kapde
छत्रपती शिवाजी महाराजांचे आग्र्यातील कैदेतून सुटकेचे साहस भारतीय इतिहासात एक अत्यंत महत्त्वाचे आणि थरारक घटक आहे.
औरंगजेबाने त्यांना आग्र्यात कैद करून ठेवले होते, पण शिवाजी महाराजांनी त्याच्या सत्तेचा सामना आपल्या बुद्धिमत्तेने केला.
त्याचवेळी, त्यांनी आग्र्यातील अमीर उमरावांना मिठाई पाठवण्याची योजना केली, ज्यामुळे पहारेकऱ्यांना संशय न होता काही काळ आराम मिळाला.
काही दिवसांनी, महाराजांनी स्वतःच मिठाईच्या पेटाऱ्यात बसण्याचा निर्णय घेतला.
त्यावेळी हिरोजी फर्जंद यांना महाराजांच्या जागेवर झोपवले, हातावर सोन्याचे कडे ठेवले. यावेळी महाराज आणि त्यांचे सुपुत्र संभाजी महाराज मिठाईच्या पेटाऱ्यात बसले.
रात्री महाराज आणि संभाजी आग्र्याच्या किल्ल्यातून बाहेर पडले आणि आपला वेगवान पलायन सुरू केला.
पहारेकऱ्यांना काही काळ तरी काहीतरी गैर झाल्याचे लक्षात आले नाही.
मात्र, काही वेळाने त्यांना लक्षात आले की महाराज सुटले आहेत आणि त्याची माहिती औरंगजेबच्या दरबारात पोहोचली.
औरंगजेबाची आश्चर्यचकित प्रतिक्रिया होती, त्याला विचारले की महाराज जणू जमिनीत गडप झाले किंवा हवेत उडून गेले.
या घटनेनंतर औरंगजेब संतापला आणि शिवाजी महाराजांचा शोध घेण्यासाठी त्याने सर्वत्र आदेश दिले.
शिवाजी महाराज आणि संभाजी महाराज यांनी आपला वेष बदलला, मिशा ठेवल्या आणि सरदाराची पगडी घातली, ज्यामुळे त्यांना ओळखता आले नाही.
मथुरेच्या दिशेने पुढे प्रवास करताना, शिवाजी महाराजांनी अनेक स्थानांवर थांबून तेथील तपासणी टाळली.
परकीय प्रवाशाने लिहिलेल्या वर्णनानुसार, महाराज इतक्या वेगाने प्रवास करत होते की इतरांना तीन दिवस लागणारे अंतर त्यांनी फक्त बारा तासांत पार करत.
नरवरजवळील हिरापूर येथे नर्मदा नदी पार केल्यावर, ते मोगलांच्या विरोधकांच्या प्रदेशातून सहज पुढे गेले.
पुढे, त्यांनी एलिचपूर, माहूर, आणि सिंदखेडमार्गे पुण्याकडे प्रस्थान केले.
१२ सप्टेंबर १६६६ रोजी शिवाजी महाराज राजगडावर पोहोचले आणि त्यांच्या आगमनाने संपूर्ण मराठा साम्राज्यात आनंदाची लाट पसरली.
जिजाबाई यांनी आपल्या मुलाचं स्वागत केले आणि संपूर्ण कुटुंबाने त्यांचा अभिमान व्यक्त केला
काही महिन्यांनी, कृष्णाजी त्र्यंबक आणि त्यांच्या बंधूंनी संभाजी राजांना सुरक्षितपणे मराठा साम्राज्यात परत आणले.
शिवाजी महाराजांनी त्यांच्या साहसाचे आणि धाडसाचे कौतुक केले आणि त्यांना मोठे बक्षीस दिले.
शिवाजी महाराजांची आग्र्यातून सुटका ही मराठ्यांसाठी एक प्रेरणा बनली आणि त्याचाच परिणाम म्हणून मराठा साम्राज्य अधिक दृढ झाले.
महाराष्ट्र साहित्य संस्कृती मंडळाच्या शिवकाल पुस्तकात ही माहिती दिली आहे