संतोष कानडे
मुघल बादशहांना रात्रीच्या वेळी सर्वाधिक भीती राजकीय कटकारस्थानांची आणि जीवावर होणाऱ्या हल्ल्यांची असायची.
सत्तेसाठी राजघराण्यातील सदस्य किंवा सरदारांकडून विश्वासघात होण्याची शक्यता कायम असे.
अन्न किंवा पेयामधून विषप्रयोग होऊ नये म्हणून विशेष खबरदारी घेतली जात असे.
रात्री शाही महाल आणि शयनकक्षाबाहेर सशस्त्र रक्षकांचा कडक पहारा असायचा.
फक्त विश्वासू सेवकांनाच बादशहांच्या खासगी कक्षात प्रवेश दिला जात असे.
शाही खजिना आणि जनानखान्याच्या सुरक्षेलाही रात्री विशेष महत्त्व दिले जात असे.
काही मुघल बादशहा ज्योतिष, शुभ-अशुभ संकेत आणि स्वप्नांवरही विश्वास ठेवत असत.
युद्धकाळात किंवा प्रवासादरम्यान रात्री अचानक हल्ला होण्याची भीती अधिक असायची.
मात्र सर्व मुघल बादशहा सारखेच विचार करत होते, असे म्हणता येत नाही; त्यांच्या स्वभावानुसार आणि परिस्थितीनुसार भीतीची कारणे बदलत असत.
एकूणच, रात्रीच्या वेळी मुघल बादशहांची सर्वात मोठी चिंता स्वतःची सुरक्षा आणि सत्तेचे संरक्षण हीच होती.