महिला हातात बांगड्या का घालतात? ही परंपरा कधी आणि कशी सुरू झाली?

बांगड्या

दक्षिण आशियातील महिलांनी परिधान केलेल्या दागिन्यांपैकी बांगड्या हा एक सहज ओळखता येणारा प्रकार आहे. केवळ शोभेच्या वस्तू असण्यापलीकडे त्यांना खोलवर सांस्कृतिक, धार्मिक आणि सामाजिक महत्त्व आहे.

प्रतीक

प्राचीन संस्कृतींपासून ते आजपर्यंत, बांगड्या परंपरेचे एक चिरस्थायी प्रतीक बनल्या आहेत. महिलांनी बांगड्या घालण्यास कधी सुरुवात केली आणि त्यांचा इतिहास काय आहे?

पुरावा

बांगड्यांचा सर्वात जुना ज्ञात पुरावा सुमारे ५,००० वर्षांपूर्वीच्या सिंधू संस्कृतीमधील आहे.

नृत्य करणारी मुलगी

सध्याच्या पाकिस्तानमधील प्राचीन मोहेंजो-दारो शहराच्या उत्खननादरम्यान पुरातत्वशास्त्रज्ञांना 'नृत्य करणारी मुलगी' नावाची एक प्रसिद्ध कांस्य मूर्ती सापडली.

चित्रण

सुमारे इ.स.पूर्व २६०० काळातील या मूर्तीमध्ये, एका हातावर मनगटापासून खांद्यापर्यंत अनेक बांगड्या घातलेल्या एका स्त्रीचे चित्रण आहे.

सिंधू संस्कृती

हा शोध सर्वात जुन्या आणि सर्वात महत्त्वाच्या पुराव्यांपैकी एक मानला जातो. सिंधू संस्कृतीच्या काळात, माती, दगड, शिंपले, तांबे आणि कांस्य यांसारख्या विविध सामग्रीपासून बांगड्या बनवल्या जात असत.

संस्कृती

जसजशी भारतीय संस्कृती विकसित झाली, तसतसे कारागिरांनी अधिक कलात्मक रचना तयार करण्यास सुरुवात केली.

लोकप्रिय

मौर्य आणि गुप्त काळात, सोन्याच्या आणि कलाकुसर केलेल्या शिंपल्यांच्या बांगड्या श्रीमंत घराण्यांमध्ये आणि राजघराण्यांमध्ये लोकप्रिय झाल्या.

रोमन व्यापारी

भारतात काचेच्या बांगड्या घालण्याची परंपरा इसवी सनाच्या सुरुवातीच्या शतकांमध्ये सुरू झाली. अहवालानुसार, रोमन व्यापारी आणि मध्य पूर्वेकडील संस्कृतींशी झालेल्या संपर्कामुळे भारतीय उपखंडात काच बनवण्याचे प्रगत तंत्रज्ञान आले.

लोकप्रिय

कालांतराने, काचेच्या बांगड्या त्यांच्या आकर्षक रंगांमुळे, कमी किमतीमुळे आणि सुंदर दिसण्यामुळे लोकप्रिय झाल्या.

भूमिका

मुघल काळात बांगड्या बनवण्याच्या कलेला एका उत्कृष्ट कलेचा दर्जा देण्यात मोठी भूमिका बजावली. कारागिरांनी सोने, चांदी , हस्तिदंत आणि मौल्यवान खड्यांपासून सुंदर बांगड्या बनवायला सुरुवात केली.

फिरोजाबाद

याच सुमारास, उत्तर प्रदेशातील फिरोजाबाद हे काचेच्या बांगड्या बनवण्याचे एक प्रमुख केंद्र बनले, आणि ही ख्याती आजही कायम आहे.

परंपरा

भारताच्या वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये बांगड्या घालण्याच्या स्वतःच्या वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा आहेत. राजस्थानमध्ये रंगीबेरंगी लाखेच्या बांगड्या एक सांस्कृतिक प्रतीक बनल्या.

शंख पोला

बंगाल शंखांपासून बनवलेल्या पारंपरिक 'शंख पोला' बांगड्यांसाठी प्रसिद्ध झाले. दक्षिण भारतात, लग्नसमारंभ आणि धार्मिक विधींमध्ये महिलांमध्ये जड सोन्याच्या बांगड्या आणि ब्रेसलेट्स लोकप्रिय झाली.

औरंगजेबला महिलांमधल्या 'या' गोष्टी अजिबात आवडत नव्हत्या!