संतोष कानडे
आयुर्वेदाच्या चरक संहिता आणि सुश्रुत संहिता यांसारख्या ग्रंथांमध्ये मद्याचे स्वतंत्र वर्णन आढळते आणि त्याचा योग्य-अयोग्य वापर स्पष्ट केला आहे.
आयुर्वेदात मद्य हे काही परिस्थितींमध्ये औषधी उपयोगाचे द्रव्य मानले गेले असले, तरी त्याचे सेवन सर्वांसाठी योग्य आहे असे सांगितलेले नाही.
मद्याचे सेवन अल्प प्रमाणात, योग्य वेळी आणि व्यक्तीची प्रकृती व पचनशक्ती लक्षात घेऊन करावे, असा आयुर्वेदिक दृष्टिकोन आहे.
अति मद्यपान शरीर आणि मनासाठी हानिकारक असून त्याचे अनेक दुष्परिणाम होऊ शकतात, असे आयुर्वेदात वर्णन आहे.
रिकाम्या पोटी मद्यपान करणे टाळावे आणि योग्य आहारासोबत सेवन करण्याचा उल्लेख काही आयुर्वेदिक संदर्भांमध्ये आढळतो.
आयुर्वेदात मद्याचे सेवन करताना देश, काल, वय, प्रकृती आणि व्यक्तीची क्षमता यांचा विचार करण्यावर भर दिला आहे.
आजकाल मद्याचे पूर्णपणे सुरक्षित प्रमाण पाळले जात नाही. त्यामुळे यकृत, हृदय, कर्करोग तसेच मानसिक आरोग्यावर धोका वाढू शकतो.
विशेषतः गर्भवती महिला, यकृताचे आजार असलेले लोक, काही औषधे घेणारे आणि मद्यपानावर नियंत्रण नसलेल्या व्यक्तींनी मद्य टाळावे.
त्यामुळे आयुर्वेदातील पारंपरिक वर्णनाचा अर्थ असा नाही की प्रत्येकाने मद्यपान करावे किंवा त्याला आरोग्यदायी मानावे.
आरोग्याच्या दृष्टीने मद्यपान न करणे हा सर्वात सुरक्षित पर्याय आहे; मद्य घेत असल्यास प्रमाणाबाबत डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.