इतिहासात पहिल्यांदा शिक्षण अर्थसंकल्प कधी आणि कसा जाहीर झाला होता? १८१३ चा सनदी कायदा काय आहे?

भारतावर राज्य

ब्रिटिशांनी जवळजवळ २०० वर्षे भारतावर राज्य केले. या काळात त्यांनी भारतात अनेक महत्त्वाचे बदल घडवून आणले. त्यापैकी १८१३ चा सनदी कायदा होता. ज्यामुळे भारतात महत्त्वाचे बदल घडले.

शिक्षणासाठी अर्थसंकल्प

त्यापैकी एक म्हणजे भारतातील आधुनिक शिक्षणासाठी अर्थसंकल्पाची तरतूद. हा कायदा भारतीय इतिहासात एका नवीन शिक्षण प्रणालीचा जन्मस्थान मानला जातो.

१८१३ चा चार्टर कायदा काय होता?

१८१३ चा सनदी कायदा ब्रिटिश संसदेत मांडण्यात आला. या कायद्याने भारतातील कंपनीचे राज्य आणखी २० वर्षांसाठी वाढवले, परंतु तिचे अधिकार मर्यादित केले.

कंपनीचा मक्तेदारी व्यापार संपला

या कायद्यामुळे कंपनीची व्यापारावरील मक्तेदारी संपुष्टात आली. भारतातील व्यापाराचे दरवाजे सर्व व्यापाऱ्यांसाठी खुले झाले. चहा आणि चीनसोबतच्या व्यापारात कंपनीची मक्तेदारी कायम राहिली.

पहिले शिक्षण बजेट

१८१३ च्या चार्टर कायद्याने भारतातील पहिले शिक्षण बजेट स्थापित केले. वार्षिक बजेट १ लाख रुपये ठेवण्यात आले होते. ज्यामुळे भारतात पाश्चात्य शिक्षणाचा पाया रचला गेला.

ख्रिश्चन मिशनऱ्या

यामुळे नंतर वाद निर्माण झाला. ज्याला ओरिएंटलिस्ट अँग्लिसिस्टिक कॉन्ट्रोव्हर्सी म्हणून ओळखले जाते. १८१३ च्या चार्टर कायद्यानंतरच ख्रिश्चन मिशनऱ्यांनी भारतात प्रवेश केला.

परवाना प्रणाली

त्यापूर्वी प्रवेश प्रतिबंधित होता. या कायद्याने मिशनऱ्यांना परवाना प्रणाली अंतर्गत भारतात ख्रिश्चन धर्माचा प्रचार आणि प्रसार करण्याची परवानगी दिली.

ईस्ट इंडिया कंपनी

१८१३ च्या चार्टर कायद्याने स्पष्ट केले की ईस्ट इंडिया कंपनीकडे भारतातील भूभाग असला तरी, तिचे सार्वभौमत्व ब्रिटिश राजघराण्याकडे होते.

ब्रिटिश सरकार

याचा अर्थ असा की ब्रिटिश सरकारकडे खरी सत्ता होती. ज्यामुळे कंपनीची भूमिका केवळ एका कार्यकारी अधिकारीसारखी झाली. आता प्रश्न असा उद्भवतो की १८१३ चा सनदी कायदा का लागू करण्यात आला.

नेपोलियन बोनापार्ट

त्यावेळी नेपोलियन बोनापार्टने युरोपमध्ये वर्चस्व गाजवले होते. बर्लिन डिक्रीद्वारे युरोपसोबतच्या ब्रिटिश व्यापारावर निर्बंध लादले होते. यामुळे ब्रिटिश व्यापाऱ्यांचे नुकसान झाले.

१८१३ चा सनदी कायदा

ते फायदा घेण्यासाठी भारतात आपला व्यापार वाढवू पाहत होते. त्याच वेळी मिशनरी बऱ्याच काळापासून भारतात ख्रिश्चन धर्माचा प्रसार करण्याची मागणी करत होते. यामुळे १८१३ चा सनदी कायदा ब्रिटिश संसदेत मंजूर करण्यात आला.

देशात फक्त चार संतच शंकराचार्य का होऊ शकतात? नियम काय आहेत?