भारतात पहिला रेल्वे इंजिन निर्मितीचा कारखाना कधी आणि कुठे सुरू झाला होता? जाणून घ्या...

रेल्वे इंजिन निर्मितीचा कारखाना

भारताचे रेल्वे जाळे जगातील सर्वात मोठ्या जाळ्यांपैकी एक आहे. परंतु देशातील पहिला रेल्वे इंजिन निर्मितीचा कारखाना कुठे स्थापन झाला होता, हे फार कमी लोकांना माहीत आहे.

जमालपूर लोकोमोटिव्ह वर्कशॉप

हा ऐतिहासिक मान बिहारमधील मुंगेर जिल्ह्यातील जमालपूर येथे असलेल्या जमालपूर लोकोमोटिव्ह वर्कशॉपला जातो.

कार्यशाळा

ब्रिटिश राजवटीत ८ फेब्रुवारी १८६२ रोजी स्थापन झालेली ही कार्यशाळा १६४ वर्षांहून अधिक काळ अविरतपणे कार्यरत आहे. आजही ही सुविधा भारतीय रेल्वेच्या अंतर्गत कार्यरत आहे.

सर्वात जुनी रेल्वे कार्यशाळा

आशियातील सर्वात जुनी कार्यरत रेल्वे कार्यशाळा मानली जाते. जमालपूर लोकोमोटिव्ह कार्यशाळेची स्थापना वसाहत काळात ईस्ट इंडियन रेल्वेने केली होती.

मुख्य उद्दिष्ट

सुरुवातीला, ब्रिटिश भारतातील विस्तारत असलेल्या रेल्वे जाळ्यात वापरल्या जाणाऱ्या लोकोमोटिव्हची दुरुस्ती आणि जुळवणी करणे हे या कार्यशाळेचे मुख्य उद्दिष्ट होते.

अभियांत्रिकी क्षमता

कालांतराने या सुविधेने प्रगत अभियांत्रिकी क्षमता विकसित केली आणि ती या प्रदेशातील सर्वात महत्त्वाच्या रेल्वे कार्यशाळांपैकी एक बनली.

दुरुस्ती

जरी या कार्यशाळेने सुरुवातीला दुरुस्तीवर लक्ष केंद्रित केले असले तरी नंतर तिने लोकोमोटिव्ह निर्मितीच्या क्षेत्रात प्रवेश केला.

वाफेचे इंजिन

१८९९ मध्ये, या कारखान्यात "सीए ७६४ लेडी कर्झन" नावाने ओळखले जाणारे, भारताचे पहिले स्वदेशी बनावटीचे वाफेचे इंजिन तयार झाले.

लोकोमोटिव्हची निर्मिती

देशाच्या रेल्वे अभियांत्रिकीच्या इतिहासात हा एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला. कारण यामुळे हे सिद्ध झाले की भारतातच लोकोमोटिव्हची निर्मिती केली जाऊ शकते.

जमालपूर कार्यशाळा

१८९९ ते १९२३ या काळात, जमालपूर कार्यशाळेने एकूण २१६ वाफेची इंजिने तयार केली. भारतीय रेल्वेमधून वाफेची इंजिने हळूहळू नाहीशी झाल्यामुळे अनेक जुन्या सुविधांचे महत्त्व कमी झाले.

आधुनिक तंत्रज्ञान

बंद होण्याऐवजी जमालपूर कार्यशाळेने यशस्वीपणे स्वतःला नव्याने घडवले. आज ही कार्यशाळा आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून रेल्वे वॅगनची निर्मिती करते.

ब्रेकडाउन क्रेन

अवजड रेल्वे उपकरणांची दुरुस्ती करते आणि भारतीय रेल्वेद्वारे वापरल्या जाणाऱ्या विशेष ब्रेकडाउन क्रेन व टॉवर कार तयार करते.

राजस्थान

भारतीय रेल्वे निर्मितीच्या इतिहासातील आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा राजस्थानमधील अजमेर कार्यशाळेतून आला आहे.

एफ-७३४

१८९५ मध्ये, भारतात पूर्णपणे तयार झालेले पहिले वाफेचे इंजिन येथे बनवण्यात आले. त्याचे नाव एफ-७३४ होते. या इंजिनाने सुमारे ६३ वर्षे सेवा दिली. १९५८ मध्ये ते सेवेतून निवृत्त झाले.

मेलोडी तयार करणाऱ्या पार्ले कंपनीचा प्रवास कसा आणि कधी सुरू झाला? जाणून घ्या इतिहास...