पेलेट गनचा वापर केव्हा आणि का केला जातो? पहिल्यांदा कधी केला होता? वाचा इतिहास आणि नियम...

भारत सरकार

पेलेट गनच्या प्राणघातक वापराच्या पार्श्वभूमीवर भारत सरकारने २६ जुलै २०१६ रोजी एक उच्चस्तरीय तज्ज्ञ समिती स्थापन केली. गंभीर इजा टाळू शकतील असे जमाव नियंत्रणाचे अहिंसक पर्याय ओळखणे, हे या समितीचे मुख्य उद्दिष्ट होते.

निर्णय

समितीच्या शिफारशींच्या आधारे सरकारने असा निर्णय घेतला की सुरक्षा दल कोणत्याही हिंसक परिस्थितीत थेट पेलेट गनचा वापर करणार नाहीत. त्याऐवजी प्रथम इतर, कमी हानिकारक साधनांचा वापर करून जमावाला पांगवण्याचा प्रयत्न करतील.

हिंसक आंदोलन

कोणत्याही हिंसक आंदोलनात किंवा दंगलीच्या परिस्थितीत वापरण्यात येणारे पहिले उपाय म्हणजे पावा-चिली , स्टन-लॅक्स आणि सामान्य अश्रुधूर.

नुकसान

या सर्व उपायांमुळे कोणतेही कायमस्वरूपी नुकसान न होता जमावाला माघार घेण्यास भाग पाडले जाते. जोपर्यंत हे प्राथमिक उपाय पूर्णपणे अयशस्वी होत नाहीत.

पेलेट गन

तोपर्यंत सुरक्षा दलांना कोणत्याही परिस्थितीत पेलेट गन वापरण्याची परवानगी नाही. कायद्यानुसार, पेलेट गनचा वापर केवळ तेव्हाच केला जातो.

पेपर शेल्स

जेव्हा परिस्थिती पूर्णपणे नियंत्रणाबाहेर गेलेली असते आणि पेपर शेल्स किंवा अश्रुधूर यांसारखे इतर सर्व प्राथमिक उपाय निष्प्रभ ठरलेले असतात.

जीवाला धोका

पेलेट गनचा वापर केवळ शेवटचा उपाय म्हणून अत्यंत विशेष परिस्थितीत आणि अतिशय सावधगिरीने करण्याची परवानगी आहे, जेव्हा सुरक्षा दलांच्या किंवा नागरिकांच्या जीवाला थेट धोका असतो.

मुख्य उद्देश

त्यांचा मुख्य उद्देश जमावाला मागे ढकलणे हा आहे, गंभीर इजा पोहोचवणे हा नाही. भारताच्या विविध भागांमध्ये यापूर्वीही पेलेट गनचा वापर करण्यात आला असून, त्यामुळे वाद निर्माण झाला आहे.

आरोप

२०२४ मध्ये पंजाब आणि हरियाणातील खानाउरी आणि शंभू सीमेवर झालेल्या शेतकऱ्यांच्या आंदोलनादरम्यान, शेतकऱ्यांनी पोलिसांवर त्यांचा वापर केल्याचा आरोप केला होता.

मणिपूरमध्ये वापर

त्यावेळी पोलीस प्रशासनाने हे दावे फेटाळले असले तरी अनेक आंदोलकांना पेलेट लागल्याचे वृत्त होते. त्याचप्रमाणे, २०२३ मध्ये वांशिक हिंसाचाराशी झुंजणाऱ्या मणिपूरमध्येही त्यांचा वापर करण्यात आला होता.

वादग्रस्त वापर

भारतात पेलेट गनचा सर्वात व्यापक आणि वादग्रस्त वापर २०१६ मध्ये जम्मू आणि काश्मीरमधील अशांततेदरम्यान झाला. सुरक्षा दलांनी झाडलेल्या पेलेट्समुळे शेकडो तरुण आणि मुलांना अंशतः किंवा पूर्ण अंधत्व आले.

जीवितहानी

खोऱ्यात पेलेट गनचा वापर सर्वप्रथम २०१० मध्ये झाला होता. या कारवायांमुळे झालेली प्रचंड जीवितहानी आणि मानवाधिकारांच्या चिंतेमुळे केंद्र सरकारला अधिक सुरक्षित पर्यायांचा गांभीर्याने विचार करण्यास प्रवृत्त केले.

पेलेट गन म्हणजे काय आणि ती कशी काम करते? सामान्य लोकांसाठी किती धोकादायक? जाणून घ्या...