पंढरपूरचे विठ्ठल मंदिर कोणी बांधले? 900 वर्षांचा इतिहास जाणून घ्या

पंढरपूरचा पहिला उल्लेख

भारतीय संस्कृती कोशानुसार, पंढरपूरचा उल्लेख इ.स. ५१५ मध्ये राष्ट्रकूट राजा अविधेयच्या ताम्रपटात ‘पांडरंगपल्ली’ असा आढळतो.

मंदिराची सुरुवात कधी झाली?

उपलब्ध ऐतिहासिक नोंदीनुसार, इ.स. ११८९ मध्ये पंढरपुरात विठ्ठलाचे पहिले छोटे मंदिर उभारले गेले.

मंदिराला मिळाले राजाश्रय

इ.स. १२३७ मध्ये होयसळ यादव राजा वीर सोमेश्वर यांनी मंदिरासाठी कर्नाटकातील एका गावाचे दान दिल्याची नोंद आहे.

मंदिराचा विस्तार

इ.स. १२७३ मध्ये यादव राजा रामचंद्रदेव आणि त्यांचे करणाधिपती हेमाद्रीपंडित यांनी मंदिराच्या विस्ताराला हातभार लावला.

अनेक शतकांत झाले बदल

यानंतर १६व्या, १७व्या आणि १८व्या शतकात मंदिरात वेळोवेळी नूतनीकरण आणि विविध बांधकामे करण्यात आली.

विठ्ठल टेकडीवरील मंदिर

पंढरपूरच्या मध्यवर्ती भागातील उंच जागेवर असलेले हे पूर्वाभिमुख मंदिर पूर्वीपासून ‘विठ्ठल टेकडी’ म्हणून ओळखले जाते.

मंदिराला नऊ दरवाजे

मंदिराला पूर्व, दक्षिण, पश्चिम आणि उत्तर दिशांना मिळून एकूण नऊ प्रवेशद्वार आहेत, त्यापैकी ‘नामदेव पायरी’ विशेष प्रसिद्ध आहे.

नामदेव पायरीचे महत्त्व

पूर्वेकडील महाद्वाराच्या पहिल्या पायरीशी संत नामदेवांची समाधी जोडली गेल्याने तिला ‘संत नामदेवांची पायरी’ असे म्हटले जाते.

सोळाखांबी मंडप

मंदिरातील सोळाखांबी मंडप १६ दगडी खांबांवर उभा असून, त्यावर महाभारतातील प्रसंगांची शिल्पे पाहायला मिळतात.

मंदिराचे शिखर

गर्भगृहावरील त्रिस्तरीय शिखराची उंची सुमारे ४८ फूट असून, सध्याचे मराठा स्थापत्यशैलीतील शिखर १८३० मध्ये बांधले गेले.

वारीची शेकडो वर्षांची परंपरा

अभ्यासकांच्या मते, आषाढी आणि कार्तिकी वारीची परंपरा किमान तेराव्या शतकापासून सुरू असल्याचे ऐतिहासिक उल्लेख आढळतात.

फेसपॅक वापरताय? स्कीन केअर करण्याआधी ‘हे’ वाचा!