भारतीय चलनी नोटांची रचना कोण ठरवते? नेमकी प्रक्रिया काय आहे?

भारतीय चलनी नोटा

भारतीय चलनी नोटा काळजीपूर्वक नियंत्रित आणि अत्यंत सुरक्षित डिझाइन प्रक्रियेनंतर तयार केल्या जातात. रंगसंगती आणि कलाकृतीपासून ते बनावटी रोखण्यासाठी डिझाइन केलेल्या लपलेल्या सुरक्षा वैशिष्ट्यांपर्यंत, काहीही यादृच्छिक नाही.

नोटा डिझाइन

भारतीय चलनी नोटा डिझाइन करण्याची जबाबदारी भारतीय रिझर्व्ह बँक आणि भारत सरकार यांच्यात एका परिभाषित कायदेशीर आणि संस्थात्मक चौकटीत सामायिक केली जाते.

नोटांचे स्वरूप

भारतीय चलनी नोटांचे स्वरूप निश्चित करण्याचा अधिकार रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया कायदा, १९३४ च्या कलम २५ मधून येतो. या कायद्यानुसार, केंद्र सरकारला अंतिम अधिकार आहेत.

आरबीआय

ते आरबीआयने केलेल्या शिफारशींचा विचार केल्यानंतरच कार्य करते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, आरबीआय प्रस्ताव देते आणि सरकार मंजूर करते.

मुंबई मुख्यालय

आरबीआयच्या मुंबई मुख्यालयातील चलन व्यवस्थापन विभाग नोटांच्या डिझाइनची संकल्पना आणि विकास करण्याची पूर्णपणे जबाबदारी घेतो.

तांत्रिक तज्ञ

कोणताही नवीन डिझाइन किंवा बदल करण्यापूर्वी हा विभाग जागतिक ट्रेंड, सुरक्षा धोके, उपयोगिता, टिकाऊपणा आणि सार्वजनिक सोयीचा अभ्यास करतो. हे साध्य करण्यासाठी, आरबीआय कलाकार, डिझाइनर आणि तांत्रिक तज्ञांचे एक पॅनेल ठेवते.

सहकार्य

नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ डिझाइन सारख्या प्रतिष्ठित संस्था नोटा सुरक्षित आणि दृश्यमानदृष्ट्या विशिष्ट आहेत याची खात्री करण्यासाठी देखील सहकार्य करतात.

विचार

महात्मा गांधींचे चित्र, राष्ट्रीय वारसा स्थळ किंवा भारतीय संस्कृती दर्शविणारे आकृतिबंध यासारख्या थीमशी संबंधित निर्णयांचा काळजीपूर्वक विचार केला जातो.

मंजुरी

डिझाइन टप्प्यात, रंग कॉन्ट्रास्ट, वेगवेगळ्या नोटांमधील आकारातील फरक आणि दृष्टिहीनांसाठी वापरण्यास सोपी अशा घटकांचा विचार केला जातो. आरबीआयने मसुदा डिझाइन अंतिम केल्यानंतर, तो मंजुरीसाठी केंद्र सरकारकडे सादर केला जातो.

वितरण

सरकारी मान्यता मिळाल्यानंतर, डिझाइन उत्पादन टप्प्यात जाते. या मंजुरीशिवाय, कोणत्याही नवीन बँक नोट डिझाइनचे वितरण करता येत नाही.

उच्च-सुरक्षा प्रेस

मंजुरीनंतर, नाशिक, महाराष्ट्र, देवास, मध्य प्रदेश, म्हैसूर, कर्नाटक आणि पश्चिम बंगालमधील सालबोनी येथील उच्च-सुरक्षा प्रेसमध्ये नोटा छापल्या जातात.

सुरक्षा प्रोटोकॉल

हे प्रेस कडक गोपनीयता आणि सुरक्षा प्रोटोकॉल अंतर्गत काम करतात. नोटांप्रमाणे, नाणी पूर्णपणे भारत सरकारद्वारे डिझाइन आणि तयार केली जातात.

महाराष्ट्रात राजकीय दुखवटा जाहीर; कोणत्या गोष्टींवर बंदी असते? नियम मोडल्यास काय शिक्षा आहे? जाणून घ्या...