संतोष कानडे
मुघल काळात शाही हरम म्हणजे बादशाहाच्या कुटुंबातील महिला, बेगम आणि इतर स्त्रियांचे निवासस्थान होते.
हरममध्ये महिलांच्या दैनंदिन देखभालीसाठी स्वतंत्र व्यवस्था होती.
महिलांची मालिश प्रामुख्याने महिला सेविका आणि परिचारिका करत असत.
या सेविकांना शरीराची मालिश, स्नान आणि सौंदर्यप्रसाधनांची कामे सोपवली जात.
मालिशीसाठी सुगंधी तेलांचा वापर केला जात असे. गुलाबाचे तेल, चंदन आणि इतर सुगंधी पदार्थ राजघराण्यातील सौंदर्योपचारांमध्ये वापरले जात.
स्नानगृहे आणि हमाम ही हरममधील महत्त्वाची ठिकाणे होती. काही महिलांना केसांची निगा, त्वचेची काळजी आणि सजावटीची कामेही दिली जात.
या कामांसाठी विश्वासू महिला सेविकांची निवड केली जात असे.
मात्र, प्रत्येक मुघल बादशाहाच्या हरममध्ये मालिश करणाऱ्या महिलांची नेमकी पदे आणि व्यवस्था सारखीच होती, असे म्हणता येत नाही.
शाही मुघल हे महिलांच्या सौंदर्याच्या बाबतीत फारच आग्रही असायचे. त्यामुळे महिलांना नेहमीच सुंदर दिसावं लागे.
bird lifespan
esakal