जगात पहिले पुस्तक कोणी आणि कसे छापले? जाणून घ्या इतिहास...

मुद्रणाचा इतिहास

पुस्तकांनी हजारो वर्षांपासून मानवी ज्ञानाचे जतन केले आहे. परंतु मुद्रणाचा इतिहास अनेकांच्या कल्पनेपेक्षा खूप आधी सुरू झाला.

मुद्रित पुस्तक

युरोपमधील मुद्रण क्षेत्रात क्रांती घडवण्याचे श्रेय जरी योहान्स गुटेनबर्ग यांना मोठ्या प्रमाणावर दिले जात असले तरी जगातील सर्वात जुने अस्तित्वात असलेले मुद्रित पुस्तक प्रत्यक्षात सुमारे ६०० वर्षांपूर्वी चीनमध्ये तयार झाले होते.

डायमंड सूत्र

सर्वात जुने नोंदवलेले मुद्रित पुस्तक म्हणजे 'डायमंड सूत्र'. हा एक बौद्ध ग्रंथ असून तो वांग जी याने ११ मे ८६८ रोजी छापला होता.

छपाईचा वापर

तो लाकडी ठशांच्या छपाईचा वापर करून तयार करण्यात आला होता आणि विनामूल्य वितरणासाठी त्याने तो आपल्या आई-वडिलांना समर्पित केला होता.

योहान्स गुटेनबर्ग

योहान्स गुटेनबर्गने १५ व्या शतकात युरोपमध्ये यांत्रिक चल-टाईप मुद्रण यंत्राची ओळख करून दिली आणि १४५५ मध्ये प्रसिद्ध गुटेनबर्ग बायबल छापले.

लिखित पुरावे

त्याच्या या शोधाने मोठ्या प्रमाणावरील मुद्रणात क्रांती घडवून आणली. सर्वात जुने लिखित पुरावे इ.स.पूर्व ३००० ते ३५०० च्या सुमारास प्राचीन मेसोपोटेमियामध्ये मातीच्या पाट्यांवर आढळले.

चर्मपत्राचा स्वीकार

कागदाचा प्रसार होण्यापूर्वी भारतीय संस्कृतीने इजिप्तमध्ये पॅपिरस आणि युरोपमध्ये प्राण्यांच्या कातडीपासून बनवलेल्या चर्मपत्राचा स्वीकार केला.

उत्पादन

प्राचीन चिनी मुद्रक लाकडी ठोकळ्यांवर संपूर्ण पाने कोरून, त्यांना शाई लावून कागदावर छापत असत. या तंत्रामुळे डायमंड सूत्रासारख्या धार्मिक ग्रंथांचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन करणे शक्य झाले.

बी शेंग

इ.स. १०४१ च्या सुमारास, चीनमध्ये बी शेंग यांनी चल चिकणमातीच्या मुद्रण प्रकारांचा विकास केला. यामुळे वेगवेगळ्या पानांसाठी स्वतंत्र अक्षरांची पुनर्रचना करणे शक्य झाले.

तंत्रज्ञान

पुढे कोरियाने धातूच्या चल मुद्रण प्रकारांचा वापर करून हे तंत्रज्ञान अधिक प्रगत केले आणि १३७७ मध्ये प्रसिद्ध 'जिकजी'ची निर्मिती केली.

संशोधन

यांत्रिक छपाईच्या विकासामुळे पुस्तक निर्मितीचा वेळ आणि खर्च लक्षणीयरीत्या कमी झाला. यामुळे शिक्षण, वैज्ञानिक संशोधन आणि विचारांच्या जागतिक देवाणघेवाणीला गती मिळाली.

'पेट्रिकोर' म्हणजे नेमकं काय? पावसानंतर येणाऱ्या मातीच्या सुगंधाचं रहस्य..