संतोष कानडे
औरंगजेबाच्या जवळच्या विश्वासू व्यक्तींमध्ये असद खान या वजीराचे नाव महत्त्वाचे मानले जाते.
असद खानने औरंगजेबाच्या दीर्घ कारकिर्दीत वजीर म्हणून महत्त्वाची जबाबदारी सांभाळली.
त्याचा मुलगा झुल्फिकार खान हाही औरंगजेबाचा विश्वासू आणि प्रभावशाली सरदार होता.
दख्खन मोहिमेदरम्यान औरंगजेबाच्या प्रशासनात असद खान आणि झुल्फिकार खान यांची भूमिका महत्त्वाची होती.
मिर्झा राजा जयसिंह यांच्यावरही औरंगजेबाने एका काळात मोठा विश्वास ठेवला आणि त्यांना शिवाजी महाराजांविरुद्धच्या मोहिमेची जबाबदारी दिली.
औरंगजेबाचा जवळचा दरबारी इतिहासकार मुहम्मद काझिम याने त्याच्या कारकिर्दीचा इतिहास लिहिला; मात्र तो वैयक्तिक विश्वासू सहकारी होता, असे निश्चितपणे म्हणता येत नाही.
धार्मिक बाबतीत औरंगजेबाने काही इस्लामी विद्वान आणि उलेमांचा सल्ला घेतला.
असद खान मात्र दीर्घकाळ त्याच्या प्रशासनातील विश्वासू आणि प्रभावशाली व्यक्ती म्हणून पुढे येतो.
त्यामुळे औरंगजेबाचा "सर्वात विश्वासू" व्यक्ती म्हणून असद खानाचे नाव घेता येते.
मुळात औरंगजेबाच्या विश्वासातील व्यक्ती काळानुसार बदलत गेल्या होत्या.