आज गांधीजी, पण पेशवेकाळात नाण्यांवर कुणाचा फोटो असायचा?

इतिहास

आज नाण्यांवर गांधीजींचा फोटो दिसतो, पण पेशवेकाळात नाण्यांवर व्यक्तीचे चित्र नसून मजकूर, नावे आणि चिन्हे असत.

नावे

पेशवेकाळातील नाण्यांना व्यवहारात वेगवेगळी नावे प्रचलित होती आणि ती नाण्यांवरील लिखाणावर आधारित असत.

मोहोर

दिल्लीच्या बादशहाच्या नावावर असलेली मोहोर ‘आलमगिरी’ या नावाने ओळखली जात असे.

होन

विजयनगर साम्राज्यातील होन नाणी त्या त्या राजांच्या नावावरून अच्युतरायी किंवा देवरायी अशी ओळखली जात.

शहर

नाणी ज्या शहरात पाडली जात, त्यावरून चांदवडी रुपया किंवा दिल्ली सिक्का अशी नावे रूढ होती.

मक्तेदारी

टाकसाळ मक्त्याने चालवणाऱ्या व्यक्तींच्या नावावरूनही काही नाणी ओळखली जात असत.

मल्हारशाही

मल्हार भिकाजी रास्ते यांनी बागलकोट येथे पाडलेल्या रुपयांना मल्हारशाही असे म्हटले जाई.

शेटशाही

पुण्यात दुल्लभशेट या मक्तेदाराने पाडलेल्या मोहोरांना शेटशाही मोहोर असे संबोधले जाई.

चिन्हे

नाण्यांवरील विशिष्ट चिन्हांवरूनही त्यांची वेगळी ओळख निर्माण होत असे.

श्रीसिक्का

चाकण येथील रुपयांवर श्री हे अक्षर असल्यामुळे त्यांना श्री सिक्का असे नाव पडले.

अंकुश

पुण्यातील काही रुपयांवर गणपतीच्या हातातील अंकुश चिन्ह असल्याने त्यांना अंकुशी रुपया म्हटले जाई.

प्रचलन

विशिष्ट प्रदेशात चालणाऱ्या नाण्यांवरून वसईचाल, पुणेचाल किंवा कल्याणचाल अशी नावे वापरली जात.

हाली

सरकारी व्यवहारासाठी प्रमाण मानले जाणारे पुण्याच्या टाकसाळीतील नाणे हाली सिक्का म्हणून ओळखले जात असे.

पोतेचाल

पेशव्यांच्या खजिन्यात स्वीकारली जाणारी नाणी पोतेचाल या नावाने ओळखली जात.

छापणी

नाण्यांची शुद्धता तपासल्यानंतर सराफ जे चिन्ह उमटवत, त्या प्रक्रियेला छापणी म्हणत आणि असे नाणे छापी झाले असे समजले जाई.

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात 'मसाला' म्हणून काय वापरले जायचे?