संतोष कानडे
मुंगसाच्या कळपातील सर्व गर्भवती माद्या एकाच रात्री किंवा एकाच दिवशी पिल्लांना जन्म देतात, ज्यामुळे सर्व पिल्ले एकाच वयाची असतात.
जन्मानंतर सर्व माद्या आपली पिल्ले एकाच सामायिक बिळात एकत्र ठेवतात, जिथे सर्व पिल्ले एकत्र वाढतात.
सामायिक बिळात अंधार आणि सर्व पिल्लांचा गंध एकत्र मिसळल्यामुळे मादीला स्वतःचे पिल्लू गंधावरूनही वेगळे ओळखता येत नाही.
कोणतीही मादी स्वतःचे किंवा दुसऱ्याचे असा कोणताही भेद न करता सर्वच पिल्लांना समान दूध पाजते आणि त्यांचे रक्षण करते.
कळपात वर्चस्व असणाऱ्या माद्यांकडून दुसऱ्या मादीच्या पिल्लांची हत्या होऊ नये, म्हणून उत्क्रांतीतून ही पद्धत विकसित झाली आहे.
'हे आपलेच पिल्लू असू शकते' या संशयामुळे कोणतीही मोठी मादी कोणत्याही पिल्लाला इजा पोहोचवत नाही.
निसर्गाने तयार केलेल्या या रचनेमुळे आई आणि पिल्लू या दोघांनाही त्यांच्या खऱ्या नात्याची जाणीव नसते.
पिल्ले बिळाबाहेर आल्यावर कळपातील प्रौढ सदस्य एका-एका पिल्लाला अन्न शोधण्याचे आणि संरक्षणाचे प्रशिक्षण देतात.
प्रशिक्षण देणारा आणि सांभाळणारा तो 'संरक्षक' मुंगूस त्या पिल्लाचा खरा पालक (आई/वडील) नसतो.
या संपूर्ण पद्धतीमुळे कळपात अंतर्गत संघर्ष टळतो आणि संपूर्ण कळप एका कुटुंबाप्रमाणे पिल्लांचे रक्षण करतो.
हे प्रामुख्याने आफ्रिकेत कळपाने राहणाऱ्या 'बँडेड मुंगूस' आणि 'ड्वार्फ मुंगूस' या प्रजातींच्या बाबतीत घडते.