संतोष कानडे
शेकरु हा महाराष्ट्राचा राज्यप्राणी आहे. भीमाशंकरचे जंगल हे सदाहरित आणि निम-सदाहरित स्वरूपाचे असून, येथील झाडे वर्षभर हिरवीगार आणि अत्यंत उंच असतात, जे शेकरूच्या नैसर्गिक अधिवासासाठी फायद्याचं आहे.
शेकरू आपले संपूर्ण आयुष्य झाडांवरच व्यतीत करतो; भीमाशंकरमधील झाडांचे एकमेकांना जोडलेले विस्तीर्ण छत त्याला जमिनीवर न उतरता एका झाडावरून दुसऱ्या झाडावर मुक्तपणे वावरण्याची सुविधा देते.
या जंगलात आंबा, जांभूळ, हिरडा, बेहडा आणि अंजनी यांसारखी महाकाय फळझाडे मुबलक प्रमाणात आढळतात, ज्यामुळे शेकरूची वर्षभराची खाद्यान्नाची गरज सहज भागते.
शेकरूची सुरक्षित राहण्यासाठी झाडांच्या उंच बेचक्यात मोठी गोलाकार घरटी बांधण्याची सवय असते, आणि भीमाशंकरमधील भक्कम फांद्या त्याला मजबूत घरटी बांधण्यासाठी परिपूर्ण आधार देतात.
पश्चिम घाटातील या पट्ट्यात पडणारा मुबलक पाऊस, थंड व दमट हवामान आणि दाट धुके यामुळे शेकरूच्या शरीराला अनुकूल असे नैसर्गिक तापमान वर्षभर टिकून राहते.
भीमाशंकर परिसरातील शतकानुशतके जपल्या गेलेल्या 'देवरायां'मुळे मानवी हस्तक्षेपाशिवाय जुनी, महाकाय वृक्षे अबाधित राहिली, ज्याने शेकरूला सुरक्षित निवारा दिला.
शेकरूचे अस्तित्वातील महत्त्व ओळखून राज्य सरकारने १९८५ मध्ये भीमाशंकर परिसरातील सुमारे १३१ चौरस किमी क्षेत्राला 'भीमाशंकर वन्यजीव अभयारण्य' म्हणून विशेष संरक्षित दर्जा दिला.
हा संरक्षित दर्जा मिळाल्यामुळे तेथे शिकारी आणि जंगलतोडीवर कायदेशीर बंदी आली, ज्यामुळे शेकरूची संख्या येथे सुरक्षितपणे वाढण्यास मोठी मदत झाली.
गरुड, ससाणा किंवा रानमांजरासारख्या भक्षकांपासून बचाव करण्यासाठी भीमाशंकरचे दाट पाने असलेले जंगल त्याला सर्वोत्तम नैसर्गिक आडोसा पुरवते.
अन्न, निवारा, पोषक हवामान आणि कायदेशीर संरक्षण या सर्व घटकांचा परिपूर्ण संगम झाल्यामुळेच भीमाशंकरचे जंगल हे 'शेकरूचे नंदनवन' आणि त्याचे हक्काचे घर ठरले आहे.