मुंबई-पुणे मिसिंग लिंक पहिल्याच पावसात का ठरला धोकादायक? जाणून घ्या नेमकं कारण आणि फोटो...

मिसिंग लिंक

वाहतुकीसाठी खुला झाल्यानंतर अवघ्या काही आठवड्यांतच बहुप्रतिक्षित मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गाच्या 'मिसिंग लिंक' विभागासमोर पहिले मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.

भूस्खलन

मुसळधार पावसामुळे या मार्गावरील एका बोगद्याजवळ भूस्खलन झाले. रस्त्याच्या पृष्ठभागाचे नुकसान उघडकीस आले. ज्यामुळे या नवीन पर्वतीय द्रुतगती मार्गाच्या अभियांत्रिकी क्षमतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्ग

मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गावरील अपघातप्रवण खंडाळा घाट विभागाला वळसा घालण्यासाठी ६,६९५ कोटी रुपयांच्या 'मिसिंग लिंक'ची संकल्पना मांडण्यात आली होती.

बेसॉल्ट खडक

टेकड्यांभोवती वळसा घालणाऱ्या जुन्या द्रुतगती मार्गाच्या विपरीत 'मिसिंग लिंक' थेट डोंगराच्या तीव्र उतारांमधून जातो. मिसिंग लिंक पश्चिम घाटातील स्तरित डेक्कन ट्रॅप बेसॉल्ट खडकरचनेमधून जातो.

मुसळधार पाऊस

जिथे भेगाळलेले खडक, अपक्षयित क्षेत्रे, ब्रेक्शिया आणि कमकुवत लाल बोले चिकणमातीचे थर नैसर्गिक अस्थिरतेचे क्षेत्र निर्माण करतात. मुसळधार पावसात या भेगांमध्ये पाणी झिरपते.

उतारांची ताकद

ज्यामुळे छिद्रांमधील पाण्याचा दाब वाढतो. उतारांची ताकद कमी होते. याचा परिणाम म्हणून भूस्खलन आणि खडक कोसळण्याचा धोका वाढतो.

बोगदे

विशेषतः तीव्र उताराच्या खोदकामाजवळ आणि बोगद्यांच्या प्रवेशद्वारांजवळ जिथे भूभागाचे मोठ्या प्रमाणावर उत्खनन झालेले असते. यामुळे बोगद्याची प्रवेशद्वारे, जिथून बोगदे मोकळ्या रस्त्यांवर उघडतात.

नैसर्गिक खडक

मुसळधार पावसात सर्वात असुरक्षित भागांपैकी एक बनतात. बोगदे खोदल्यामुळे नैसर्गिक खडकांचा आधार नाहीसा होतो, तर सततच्या पावसामुळे बेसॉल्ट खडकातील भेगांमध्ये पाणी झिरपते.

दाब

ज्यामुळे उतारांमधील दाब वाढतो आणि ते कोसळण्याची शक्यता वाढते. या आठवड्यात घडलेले भूस्खलन बोगद्याच्या बाहेरच झाले, यावरून असे सूचित होते की आव्हान बोगद्याच्या संरचनेत नसून उताराच्या स्थिरतेमध्ये आहे.

ताणमुक्ती

बोगद्याचे प्रवेशद्वार आणि उघड्या खाणींचे उतार विशेषतः असुरक्षित असतात, कारण ते हवामानातील बदल, पृष्ठभागावरील पाण्याचा प्रवाह आणि उत्खननानंतरच्या ताणमुक्तीला सामोरे जातात.

पुरावा

सध्या बोगद्याचे छत कोसळल्याचा कोणताही पुरावा नाही. अलीकडील व्यत्यय हा बोगद्याच्या प्रवेशद्वाराजवळ स्थानिक पातळीवर उतार कोसळल्यामुळे आला होता.

कसोटी

मुसळधार पावसामुळे द्रुतगती मार्गाच्या जलनिःसारण जाळ्याचीही कसोटी लागत आहे. ज्यामध्ये डोंगराच्या उतारावरील जलनिःसारण नाले, आडव्या जलनिःसारण संरचना आणि बोगद्यातील जलनिःसारण प्रणाली यांचा समावेश आहे.

पाण्याचे प्रवाह

जर पावसामुळे या प्रणालींवर ताण आला किंवा कचऱ्यामुळे पाण्याचे प्रवाह अडवले गेले. तर वाहत्या पाण्यामुळे उतारांची झपाट्याने धूप होऊ शकते आणि सभोवतालची जमीन अस्थिर होऊ शकते.

अस्थिरता

तीव्र उतार, भेगाळलेला बेसॉल्ट खडक, नव्याने खोदलेले उतार आणि प्रकल्पाचा पहिला मान्सूनचा संपर्क यांमुळे अस्थिरता निर्माण झाली असावी.

निचरा

तर पाण्याचा निचरा होण्याची कार्यक्षमता आणि उताराच्या संरक्षण प्रणालींमध्ये आणखी सुधारणा करण्याची आवश्यकता भासू शकते.

निष्कर्ष

एकाच हवामान घटनेवरून निष्कर्ष काढण्याबाबत तज्ज्ञ सावधगिरी बाळगण्याचा सल्ला देतात, कारण त्यांच्या मते डोंगराळ भागातील पायाभूत सुविधांची सर्वात कठीण परीक्षा पहिल्या पूर्ण मान्सूनच्या काळातच होते.

भारताच्या 'या' शस्त्रांना महाभारत आणि रामायणावरून नावे का देण्यात आली? जाणून घ्या...