संतोष कानडे
उचकी येणे हे छाती आणि पोटाच्या दरम्यान असलेल्या श्वासोच्छवासाच्या मुख्य स्नायूच्या अनैच्छिक आकुंचनामुळे घडते.
हे स्नायू अचानक आकुंचन पावताच हवा वेगाने आत ओढली जाते आणि त्याच क्षणी स्वरयंत्राच्या दोऱ्या अचानक बंद होतात, ज्यामुळे वैशिष्ट्यपूर्ण 'हिच' असा आवाज येतो.
अतिशय वेगाने किंवा घाईगडबडीत जेवल्यामुळे अन्नासोबत पोटात जास्त हवा जाते, ज्यामुळे उचकी सुरू होऊ शकते.
एकाच वेळी प्रमाणाबाहेर जास्त जेवणे, ज्यामुळे पोटाचा आकार वाढून डायाफ्राम स्नायूवर दबाव येतो.
अति तिखट, मसालेदार किंवा तेलकट अन्न खाल्ल्याने अन्ननलिका आणि पोटातील नसा उत्तेजित होऊन उचकी लागते.
सोडा, कोल्ड्रिंक्ससारखी वायूयुक्त (कार्बोनेटेड) पेये किंवा मद्याचे अतिसेवन केल्यामुळे पोट फुगते आणि उचकी ट्रिगर होते.
अचानक थंड पेयानंतर अतिशय गरम पदार्थ खाणे किंवा तापमानात अनपेक्षित बदल होणे हेही डायाफ्रामला उत्तेजित करू शकते.
तीव्र मानसिक ताण, भीती, अतिउत्साह किंवा भावनिक उद्रेकामुळे मज्जासंस्थेवर परिणाम होऊन अचानक उचकी लागते.
डायाफ्राम नियंत्रित करणाऱ्या फ्रेनिक किंवा व्हॅगस नर्व्हमध्ये तात्पुरता अडथळा किंवा जळजळ झाल्यास उचकी सुरू होते.
"कोणीतरी आठवण काढल्यामुळे उचकी लागते" हा केवळ एक गैरसमज असून, उचकी लागणे ही पूर्णपणे जैविक आणि मज्जासंस्थेशी संबंधित नैसर्गिक शारीरिक प्रक्रिया आहे.