मिरची चवीला तिखटच का लागते?

मिरची

मिरचीची चव तिखट आहे, हे तर सर्वांनाच माहिती आहे. पण मिरची तिखट लागण्यामागे काही कारणंही आहेत.

कॅप्सायसिन (Capsaicin) रसायन

मिरचीमध्ये कॅप्सायसिन नावाचे रासायनिक संयुग (Chemical Compound) असते, जे मिरचीच्या तिखटपणाचे मुख्य कारण आहे.

कुठे असते कॅप्सायसिन?

मिरचीच्या बियांपेक्षाही तिच्या आतल्या पांढऱ्या मऊ शिरांमध्ये (Placenta) कॅप्सायसिन सर्वाधिक असते.

जिभेवरील 'TRPV1' पेशी सक्रिय

हे कॅप्सायसिन जेव्हा आपल्या जिभेच्या संपर्कात येते, तेव्हा जिभेवरील 'TRPV1' नावाच्या उष्णता व वेदना ओळखणाऱ्या पेशींना (Sensory Receptors)ते सक्रिय करते.

तिखट स्वतंत्र चव नाही!

तिखट ही स्वतंत्र चव नाही, पण ती जळजळीची संवेदना आहे. कॅप्सायसिनमुळे मेंदुला जळजळ किंवा उष्णता होत असल्याचा संदेश मिळतो.

पाण्याने तिखटपणा कमी होत नाही

कॅप्सायसिन हे पाण्यात विरघळत नाही, त्यामुळे पाणी प्यायल्यानंतरही जळजळ कमी होत नाही. ते चरबी किंवा तेलात विरघळते.

दूध किंवा दह्याने आराम

दुधात केसीन (Casein) नावाचे प्रथिन कॅप्सायसिनला जिभेकडून वेगळे करते, त्यामुळे तिखट लागल्यावर दूध, दही किंवा तूप खाल्याने आराम मिळतो.

स्कोव्हिल हिट युनिट

मिरचीचा तिखटपणा मोजण्यासाठी 'स्कोव्हिल हिट युनिट' (SHU) हे परिमाण वापरले जाते.

नैसर्गिक संरक्षण कवच

वनस्पतीशास्त्रानुसार कीटक किंवा जनावरांनी मिरची खाऊ नये म्हणून निसर्गाने कॅप्सायसिन हे नैसर्गिक संरक्षण कवच दिल्याचे म्हटले दाते. पण याचा परिणाम पक्षांवर होत नाही.

समुद्राचं पाणी खारट का असतं?