Sandip Kapde
महाराष्ट्राच्या इतिहासात मराठाकालीन शौर्याचा कालखंड जगभरात कौतुकास पात्र ठरला आहे.
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य स्थापनेत नाविन्यपूर्ण रणनीतीचा अवलंब केला.
शिवाजी महाराजांनी स्वराज्य उभारणीसाठी सागरी शक्तीला प्राधान्य दिले.
युरोपीय सत्तांचा दबाव कमी करण्यासाठी महाराजांनी सागरी आरमार उभारले.
पोर्तुगीज आणि इंग्रजांच्या सागरी प्रभावाला आव्हान देण्यासाठी नाविक शक्तीची आवश्यकता होती.
१६५९ साली कल्याण-भिवंडी परिसरात जहाज बांधणीचे पहिले प्रयत्न झाले.
कोकण किनाऱ्यावरील बंदरे स्वराज्यात सामील करून व्यापाराचे दरवाजे उघडले.
महाराजांनी आरमार उभारणीसाठी स्थानिक कौशल्याचा उपयोग केला.
सागरी चाच्यांचा त्रास रोखण्यासाठी आरमाराने संरक्षणाची जबाबदारी उचलली.
सिद्दी, पोर्तुगीज आणि डच या सागरी शक्तींना सामोरे जाण्यासाठी महाराजांनी तयारी केली.
कोकण किनाऱ्यावर प्रभाव वाढवण्यासाठी १०० किमी लांब किनारा स्वराज्याखाली आणला.
स्वराज्याच्या विस्तारासाठी तळा, रायगड, आणि सुधागड यांसारख्या किल्ल्यांचे अधिपत्य घेतले.
शिवाजी महाराजांनी भारताच्या इतिहासात पहिल्यांदा नाविक दलाची राजकीय गरज ओळखली.
परकीय शक्तींच्या आधिपत्याला रोखण्यासाठी सागरी नियंत्रण आवश्यक ठरले.
व्यापारी मार्गांवर नियंत्रण मिळवणे ही स्वराज्याच्या अर्थव्यवस्थेसाठी महत्त्वाची बाब होती.
मराठ्यांसाठी सागरी आरमार हे स्वराज्याच्या संरक्षणाचे मजबूत साधन ठरले.
गोव्याच्या पोर्तुगीज गव्हर्नरला जहाज बांधणीसाठी लाकडांची परवानगी मागावी लागली होती.
पोर्तुगीज सल्लागार मंडळाने आरमारावरील चर्चेची नोंद पोर्तुगीज कागदपत्रांत ठेवली आहे.
शिवाजी महाराजांचे सागरी आरमार संगमेश्वरी शैलीतील जहाजांवर आधारित होते.
१९६५ च्या एका इंग्रजी नोंदीनुसार, छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या आरमारात सुमारे ५००० लोक कार्यरत होते, तसेच ३० ते १५० टन क्षमतेची ८५ जहाजे होती.
त्यापैकी तीन जहाजे मोठ्या डोलकाट्याच्या गुराब प्रकारातील होती, आणि १६७३ पर्यंत या जहाजांची संख्या ३३ पर्यंत वाढल्याचा उल्लेख आहे.
चित्रगुप्तांच्या नोंदीनुसार, आरमारात ३० थोर गुरब, १००० गलबते, १५० महागिरी, ५० लहान गुरब, १० होड्या, १५० लहान होड्या, ६० तरावे, २५ पाल, १५ जूग, आणि ५० माचवे यांचा समावेश होता.
४ डिसेंबरला साजरा होणाऱ्या नौदल दिनाने महाराजांच्या नाविक इतिहासाला उजाळा दिला आहे.