नोटांवर गांधीजींचा हाच फोटो का असतो? जाणून घ्या यामागचा इतिहास

भारतीय चलन

भारतीय चलनावर महात्मा गांधींची प्रतिमा छापलेली आहे. पण चलनी नोटांवर गांधीजी यांचाच फोटो का आहे? हा फोटो कुठे काढण्यात आला? याबाबत जाणून घ्या.

महात्मा गांधी

चलनी नोटांवरील महात्मा गांधींजींची प्रतिमा १९४६ मध्ये काढलेल्या एका मूळ कृष्णधवल छायाचित्राचा एक छोटासा भाग आहे.

फोटो कुठे काढला?

हा फोटो १९४६ मध्ये कोलकाता येथील व्हाईसरॉय हाऊसमध्ये (राजभवन) काढण्यात आली होती. त्यावेळी महात्मा गांधी ब्रिटिश राजकारणी लॉर्ड फ्रेडरिक विल्यम पेथिक-लॉरेन्स यांना भेटायला आले होते.

मूळ प्रतिमा

मूळ प्रतिमेत गांधीजी एकटे उभे नव्हते. ते पेथिक-लॉरेन्स यांच्यासोबत हसत होते. नंतर, भारतीय नोटांवर वापरण्यासाठी मूळ प्रतिमेतून फक्त गांधीजींचीच प्रतिमा घेण्यात आली.

हेच छायाचित्र का निवडले?

या फोटोमध्ये गांधीजींचे शांत, नैसर्गिक हास्य टिपले आहे. ते शांती, साधेपणा आणि करुणा यांचे प्रतीक आहे. त्यामुळे आरबीआयने हे छायाचित्र निवडले आहे.

तांत्रिक कारण

तसेच या प्रतिमेत गांधीजींचा चेहरा स्पष्टपणे दिसतो. यामुळे नोटेच्या गुणवत्तेशी तडजोड न करता वॉटरमार्क आणि बनावट-प्रतिबंधक घटकांसारखी सुरक्षा वैशिष्ट्ये समाविष्ट करणे सोपे होते.

गांधींजींची प्रतिमा का?

महात्मा गांधी भारताचा स्वातंत्र्य लढा, राष्ट्रीय ओळख आणि सांस्कृतिक मूल्यांचे अशा प्रकारे प्रतिनिधित्व करतात. भारताची विविधता पाहता दुसऱ्या ऐतिहासिक व्यक्तीची निवड केल्यास राजकीय मतभेद निर्माण होऊ शकले असते.

प्रतिमेचा विकास

आजच्या नोटांवर दिसणारी गांधीजींची प्रतिमा नेहमीच सारखी नव्हती. त्यांची प्रतिमा सर्वप्रथम १९६९ मध्ये त्यांच्या जन्मशताब्दीनिमित्त जारी केलेल्या १०० रुपयांच्या स्मारक नोटेवर दिसली. त्या नोटेच्या मागील बाजूस सेवाग्राम आश्रमाचे चित्रही होते.

मोठा बदल

१९८७ मध्ये ₹५०० च्या नोटेवर गांधीजींचा चेहरा वापरण्यात आला. १९९६ मध्ये RBIने महात्मा गांधी मालिका नोटा सादर केल्यावर एक मोठा बदल झाला. तेव्हापासून गांधीजींचा हसरा चेहरा सर्व भारतीय चलनी नोटांवरील चिन्ह बनला.

औरंगजेबाच्या काळात दिल्लीपेक्षा 'दख्खन'चे महत्त्व अधिक का वाढले?