संतोष कानडे
सापाचे विष मुंगसाला सहज चढत नाही, कारण मुंगसाच्या शरीरात सापाच्या विषाविरुद्ध नैसर्गिक प्रतिकारक्षमता असते.
मुंगसाच्या चेतापेशींमध्ये असलेले 'अ‍ॅसिटिलकोलीन रिसेप्टर्स' अशा रचनेचे असतात, ज्यामुळे सापाचे विष त्यांना सहज चिकटू शकत नाही.
कोब्रा किंवा नाग चावल्यास त्याचे विष स्नायूंना पक्षाघात करू शकत नाही आणि विष शरीरावर कोणताही गंभीर परिणाम न करता निष्प्रभ ठरते.
मुंगसाची दाट त्वचा आणि अंगावरील राठ, फुगीर केस यामुळे सापाचे दात थेट त्याच्या शरीराच्या आतपर्यंत पोहोचणे अत्यंत कठीण होते.
मुंगूस हा अत्यंत चपळ आणि वेगवान हालचाली करणारा प्राणी असल्याने सापाला सहजासहजी त्याला अचूक डंख मारता येत नाही.
सापाने चावा घेतला तरी मुंगूस लगेच मरत नाही; विषाचा सौम्य प्रभाव जाणवल्यास तो काही वेळ सुस्तावतो किंवा झोप घेतो आणि थोड्या वेळाने पूर्ववत होतो.
मुंगूस पूर्णपणे अमर नसतो; जर विषारी सापाने वारंवार किंवा शरीराच्या अत्यंत संवेदनशील भागावर चावा घेतला, तर मोठ्या प्रमाणातील विषामुळे मुंगूसही दगावू शकतो.
वायपर (घोडस/फुरसे) सारख्या रक्तावर परिणाम करणाऱ्या विषाविरुद्ध मुंगसाची प्रतिकारशक्ती काहीशी कमी असते.
हजारो वर्षांच्या उत्क्रांतीमुळे मुंगसाच्या शरीराने विषाचा सामना करण्याची अत्यंत प्रभावी संरक्षण यंत्रणा विकसित केली आहे.