तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला! पण संक्रांतीला तीळ आणि गूळच का वाटतात?

तिळ गुळ

मकर संक्रातीला तिळ गुळच का वाटतात? काय आहेत या मागची धार्मिक आणि वैज्ञानिक कारणं जाणून घ्या.

नात्यांमधील गोडवा

संक्रांतीच्या दिवशी "तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला" असे म्हणण्याची प्रथा आहे. तीळ आणि गूळ एकत्र आल्यावर जसा गोडवा निर्माण होतो, तसेच मानवी नात्यांमधील कटुता विसरून प्रेम आणि स्नेह वाढावा, हा यामागचा मुख्य सामाजिक उद्देश आहे.

वैज्ञानिक कारण

मकर संक्रांत हिवाळ्यात (जानेवारी महिन्यात) येते. या काळात हवेत कमालीचा गारवा असतो. तीळ हे स्निग्ध (Oil-rich) असतात आणि गूळ उष्ण असतो. या दोन्हीच्या सेवनामुळे शरीराला आवश्यक उष्णता आणि ऊर्जा मिळते, ज्यामुळे थंडीपासून संरक्षण होते.

सूर्य आणि शनीची भेट

पौराणिक कथेनुसार, सूर्यदेव आणि त्यांचे पुत्र शनिदेव यांचे पटत नसे. मात्र, संक्रांतीच्या दिवशी सूर्य स्वतः आपल्या मुलाच्या (शनीच्या) घरी जातात. तीळ हे शनीचे प्रतीक मानले जातात. ही भेट गोड व्हावी म्हणून तिळाचा वापर केला जातो.

सामाजिक ऐक्य

तीळ आकाराने खूप लहान असतात पण एकत्र आल्यावर त्यांचा लाडू बनतो. हे माणसांच्या एकत्र येण्याचे आणि सामाजिक एकोप्याचे प्रतीक मानले जाते.

आयुर्वेदिक महत्त्व

आयुर्वेदामध्ये हिवाळ्यात तीळ खाणे अत्यंत फायदेशीर मानले जाते. यामुळे हाडे मजबूत होतात, पचनशक्ती सुधारते आणि शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती (Immunity) वाढते.

कृतज्ञतेची भावना

संक्रांत हा कापणीचा (Harvest) सण आहे. नवीन आलेले पीक देवाला अर्पण करून निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी तीळ आणि गुळाचा नैवेद्य दाखवला जातो.

नकारात्मकतेचा नाश

तीळ हे शुद्धीकरणाचे प्रतीक मानले जातात. तीळ वाटून आपण आपल्या मनातील वाईट विचार काढून टाकून सकारात्मकतेचा स्वीकार करतो, अशी श्रद्धा आहे.

उत्तरायणाची सुरुवात

संक्रांतीपासून सूर्य उत्तर गोलार्धात प्रवास सुरू करतो (उत्तरायण), ज्यामुळे दिवस मोठा आणि रात्र लहान होऊ लागते. या नवीन पर्वाचे स्वागत आनंदाने आणि गोड पदार्थाने करण्याची ही पद्धत आहे.

महाराष्ट्रात तिळाचे लाडू अन् वडी, तर भारताच्या इतर भागांत संक्रांतीनिमित्त बनतात हे खास पारंपरिक पदार्थ