भारतात कधी आणि किती प्रकारची आणीबाणी लागू केली जाऊ शकते? अंमलबजावणीत काय घडते?

आणीबाणी

भारतीय संविधानाच्या भाग १८ मधील कलम ३५२ ते ३६० मध्ये आणीबाणी जाहीर करण्याची तरतूद आहे. संविधानानुसार, देशात तीन प्रकारच्या आणीबाणी जाहीर केल्या जाऊ शकतात. Types of emergency | ESakal

तीन प्रकार

राष्ट्रीय आणीबाणी, राज्य आणीबाणी आणि आर्थिक आणीबाणी. या तीन आणीबाणी त्यांच्या परिस्थिती आणि परिणामांनुसार भिन्न असतात. Types of emergency | ESakal

राष्ट्रीय सुरक्षा

राष्ट्रीय आणीबाणी ही सर्वात गंभीर आणि तीव्र आणीबाणी मानली जाते. राष्ट्रीय सुरक्षेला मोठा धोका निर्माण झाल्यास राष्ट्रपती राष्ट्रीय आणीबाणी जाहीर करू शकतात. Types of emergency | ESakal

तीन परिस्थिती

ती तीन परिस्थितीत लागू केली जाऊ शकते: पहिली जर भारताचे दुसऱ्या देशासोबत युद्ध सुरू असेल. दुसरी जर एखाद्या परकीय शक्तीने भारतावर हल्ला केला. तिसरी जर देशांतर्गत सरकारविरोधात मोठे सशस्त्र बंड झाले. Types of emergency | ESakal

केंद्र सरकार

राष्ट्रपती राष्ट्रीय आणीबाणी जाहीर करू शकतात, पण ते एकटे तसे करू शकत नाहीत. यासाठी केंद्र सरकारच्या मंत्रिमंडळाचा लेखी सल्ला आवश्यक असतो. Types of emergency | ESakal

लागू

याला एका महिन्याच्या आत संसदेच्या दोन्ही सभागृहांची मंजुरी मिळणे आवश्यक असते. भारतात आतापर्यंत तीन वेळा राष्ट्रीय आणीबाणी लागू करण्यात आली आहे. Types of emergency | ESakal

अशांतता

पहिली वेळ १९६२ च्या भारत-चीन युद्धादरम्यान दुसरी वेळ १९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धादरम्यान आणि तिसरी वेळ १९७५ मध्ये तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या सरकारने अंतर्गत अशांततेच्या कारणास्तव लागू केली होती. Types of emergency | ESakal

कलम

राज्य आणीबाणीची तरतूद संविधानाच्या कलम ३५६ मध्ये करण्यात आली आहे. ही सामान्यतः राष्ट्रपती राजवट म्हणून ओळखली जाते. Types of emergency | ESakal

प्रशासन

जेव्हा एखाद्या राज्यातील सरकार संविधानानुसार कार्य करण्यास असमर्थ ठरते किंवा प्रशासन पूर्णपणे अयशस्वी होते, जसे की जेव्हा सरकार आपले बहुमत गमावते. Types of emergency | ESakal

राष्ट्रपती राजवट

कायदा आणि सुव्यवस्था बिघडते, राजकीय अस्थिरता निर्माण होते आणि घटनात्मक व्यवस्था कोलमडते, तेव्हा राष्ट्रपती राजवट लागू केली जाऊ शकते. Types of emergency | ESakal

संसदेची मंजुरी

राज्यपाल राज्याच्या प्रशासकीय समस्यांचा सविस्तर अहवाल राष्ट्रपतींना पाठवतात, ज्यावर राष्ट्रपती निर्णय घेतात. त्यानंतर संसदेची मंजुरी आवश्यक असते. Types of emergency | ESakal

कलम ३६०

घटनेच्या कलम ३६० मध्ये आर्थिक आणीबाणीची तरतूद आहे. जर देशाची आर्थिक परिस्थिती लक्षणीयरीत्या खालावली. Types of emergency | ESakal

आर्थिक स्थिरता

परकीय चलन संकट, मोठी आर्थिक मंदी, सरकारी तिजोरीचे कमजोरी किंवा कर्जात लक्षणीय वाढ यांसारख्या कारणांमुळे भारताची आर्थिक स्थिरता धोक्यात आली आहे. Types of emergency | ESakal

नियंत्रण

असे सरकारला वाटल्यास आर्थिक आणीबाणी जाहीर केली जाऊ शकते. जर आर्थिक आणीबाणी जाहीर केली गेली, तर केंद्र सरकार राज्यांच्या आर्थिक निर्णयांवर अधिक नियंत्रण ठेवू शकते. Types of emergency | ESakal

निर्बंध

इतकेच नव्हे तर, सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या पगारात कपात केली जाऊ शकते, सरकारी खर्चावर निर्बंध आणले जाऊ शकतात. Types of emergency | ESakal

आर्थिक निर्देश

राज्यांना आर्थिक निर्देश दिले जाऊ शकतात.भारतात आजपर्यंत कधीही आर्थिक आणीबाणी जाहीर करण्यात आलेली नाही. सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा ! शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा . Read latest Marathi news , Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News . Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS . Types of emergency | ESakal