गॅस, पेट्रोल नव्हते... छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात इंधन काय होते?

परिस्थिती

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात गॅस, पेट्रोल किंवा डिझेल अशी आधुनिक इंधने अस्तित्वात नव्हती, त्यामुळे त्या काळातील जीवन पूर्णपणे नैसर्गिक साधनांवर अवलंबून होते.

इतिहास

पेट्रोलियमपासून बनणारी इंधने भारतात खूप उशिरा आली, कारण कच्च्या तेलाचा शोध आणि उद्योग १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात सुरू झाला.

शोध

भारतामध्ये पहिले कच्चे तेल १८८९ मध्ये असममधील डिगबोई येथे सापडले आणि त्यानंतर तेल उद्योगाची सुरुवात झाली.

रिफायनरी

१९०१ मध्ये डिगबोई येथे भारतातील पहिली तेल शुद्धीकरण रिफायनरी सुरू झाली आणि तेथून आधुनिक इंधननिर्मितीचा पाया घातला गेला.

केरोसीन

केरोसीन किंवा मिट्टीचे तेल हे पेट्रोलियमपासून मिळणारे पहिले मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाणारे उत्पादन होते.

प्रकाश

त्या काळात दिवे लावण्यासाठी तिळाचे तेल, शेंगदाण्याचे तेल, नारळाचे तेल किंवा तूप यांचा वापर केला जात असे.

स्वयंपाक

घरांमध्ये अन्न शिजवण्यासाठी मातीची चूल वापरली जात होती आणि त्यासाठी मुख्यतः लाकूड हे इंधन होते.

ग्रामीणजीवन

गावांमध्ये शेणाचे गोळे हेही स्वस्त आणि सहज उपलब्ध इंधन म्हणून मोठ्या प्रमाणावर वापरले जात होते.

कोळसा

काही ठिकाणी उष्णता निर्माण करण्यासाठी किंवा धंद्यांसाठी कोळसाचाही मर्यादित वापर केला जात असे.

युद्ध

युद्धासाठी वापरल्या जाणाऱ्या तोफा आणि शस्त्रांसाठी बारूद तयार केले जात होते.

बारूद

हे बारूद सल्फर, नायट्रेट आणि कोळसा यांसारख्या पदार्थांपासून तयार केले जात असे.

नौकानिर्मिती

जहाजांच्या सांध्यांमध्ये गळती रोखण्यासाठी काही ठिकाणी नैसर्गिक पिच किंवा बिटुमेनसारख्या पदार्थांचा वापर केला जात असे.

वाहतूक

त्या काळात ऊर्जा स्रोत म्हणून बैल, घोडे आणि इतर प्राण्यांवर आधारित वाहतूक व्यवस्था होती.

ऊर्जा

एकूणच त्या काळातील ऊर्जा नैसर्गिक साधनांवर आणि मानवी श्रमांवर आधारित होती.

शिवकाळ

म्हणूनच शिवरायांच्या काळात वनस्पती तेल, लाकूड आणि शेण यांसारखी पारंपरिक इंधने वापरली जात होती, तर पेट्रोलियमवर आधारित गॅस, पेट्रोल आणि डिझेल ही इंधने सुमारे दोन ते तीनशे वर्षांनी प्रचलित झाली.

छत्रपतींचा गुप्तवास असलेले ऐतिहासिक गाव समोर; वाडे, तलाव आणि मंदिरे आजही कायम