Delhi's Jantar Mantar: Why Did Maharaja Sawai Jai Singh Build 5 Jantar Mantars?
esakal
आज मोठं आंदोलन, उपोषण म्हटलं की दिल्लीतील 'जंतर-मंतर' हे नाव समोर येतं. अनेक दशकांपासून हे ठिकाण राजकीय आणि सामाजिक आंदोलनांचं साक्षीदार राहिलं आहे. पण, आंदोलनांचं केंद्र असण्यामागे जंतर-मंतरचा एक मोठा आणि रंजक वैज्ञानिक इतिहास दडलेला आहे, ज्याची अनेकांना माहिती नाही. तीनशे वर्षांपूर्वी जेव्हा घड्याळ, मोबाईल किंवा जीपीएस नव्हते, तेव्हा याच ठिकाणी सूर्य, चंद्र आणि ग्रह-ताऱ्यांच्या हालचालींचा अभ्यास केला जात होता.
'जंतर-मंतर' हा शब्द 'यंत्र' आणि 'मंत्र' (गणना किंवा मोजमाप) या संस्कृत शब्दांपासून बनला आहे. याचा अर्थ आकाशातील ग्रहांच्या हालचाली मोजणारी यंत्रं असा होतो. १८ व्या शतकात आमेर आणि जयपूरचे शासक महाराजा सवाई जयसिंह (दुसरे) यांनी या विशाल वेधशाळा उभारल्या. ते फक्त राजे नव्हते, तर गणित आणि खगोलशास्त्राचे मोठे अभ्यासक होते. त्यावेळी ग्रह-ताऱ्यांच्या स्थितीची गणितं मांडणाऱ्या तक्त्यांमध्ये चुका असायच्या. ही समस्या दूर करण्यासाठी त्यांनी धातूच्या छोट्या उपकरणांऐवजी दगड आणि चुन्यापासून प्रचंड आकाराची कायमस्वरूपी खगोलीय यंत्र तयार केली.
