नागपूर : तुम्ही रेल्वेने प्रवास करता का? करीत असाल तर वाटेत सर्वत्र रेल्वे रुळांचे जाळेही पाहायला मिळाले असतील. अनेक ट्रॅक एकमेकांना ओलांडत राहतात आणि ट्रेन त्यानुसार मार्ग काढते. एकप्रकारे मांज्याप्रमाणी ट्रॅकचा गुंथा झाल्याचे तुम्हाला वाटेल. रेल्वे रुळांमध्ये एक विशेष प्रकारची क्रॉसिंग देखील आहे, ज्याला डायमंड क्रॉसिंग म्हणतात. ही अतिशय खास क्रॉसिंग आहे.

डायमंड क्रॉसिंग हे नाव तुम्ही कदाचित पहिल्यांदाच ऐकलं असेल. आता ही कोणती क्रॉसिंग आहे, असा प्रश्नही तुमच्या मनात उपस्थित झाला असेल. भारतात रेल्वेचे खूप मोठे नेटवर्क आहे. एवढे मोठे नेटवर्क असले तरी अशी क्रॉसिंग एक ते दोन ठिकाणीच आहे. अशा परिस्थितीत डायमंड क्रॉसिंग म्हणजे काय आणि कोणत्या कामासाठी याचा वापर होते, हे माहीत करून घेण्याची इच्छा तुमच्या मनात निर्माण झाली असेलच...

डायमंड क्रॉसिंग म्हणजे रेल्वेमार्गाच्या जाळ्यातील बिंदू आहे. या बिंदूवर रेल्वेमार्ग चारही दिशांनी जोडले जातात किंवा ओलांडतात. हे रस्त्याच्या क्रॉसरोडसारखे दिसते. ज्याप्रमाणे रस्त्यावर छेदनबिंदू किंवा ट्रॅफिक लाइट असतात तसेच रेल्वे नेटवर्कसाठी येथे असतात. यालाच ट्रॅकचे छेदनबिंदू म्हणतात. चार रेल्वे रूळ हे एकमेकांना ओलांडतात. म्हणजे त्यात चारही दिशांनी ट्रेन येऊ शकते आणि ती दिसायला हिऱ्यासारखी दिसते.

भारतात कुठे आहे?

भारतातील एकमेव डायमंड रेल्वे क्रॉसिंग नागपूर येथे आहे. कुठे, चहूबाजूने रेल्वे क्रॉसिंग आहे. तथापि, अनेक अहवालांमध्ये असा दावाही करण्यात आला आहे की येथे फक्त तीन ट्रॅक उपलब्ध आहेत. त्यामुळे याला डायमंड क्रॉसिंग म्हटले जात नाही. पूर्वेला गोंदियाहून हावडा-रौकेला-रायपूर मार्गावर एक ट्रेक आहे. एक ट्रॅक दिल्लीहून येतो, जो उत्तरेकडून येतो. त्याच वेळी, एक ट्रॅक देखील दक्षिणेकडून येतो आणि ट्रॅक देखील पश्चिम मुंबईतून येतो. अशा स्थितीत त्याला डायमंड क्रॉसिंग म्हणतात.