Drug Addiction: मन हरले की व्यसन जिंकते

-डॉ. नीलिमा सोनाअमली पदार्थांचा पुरवठा रोखणे आवश्यक असले, तरी व्यसनामागील खरी समस्या म्हणजे तरुणांमधील भावनिक पोकळी. भावनिक बुद्धिमत्ता, मनोनिग्रह आणि मानसिक सक्षमीकरणाला प्राधान्य दिले, तर व्यसनमुक्त समाज घडविता येईल. .NEET Success Story: जिद्दीला यशाची साथ! साताऱ्यातील अथर्व बागलची ‘नीट’मध्ये ६३१ गुणांची दमदार कामगिरी; डॉक्टर होण्याच्या स्वप्नाला नवी झेप.कोट्यवधी रुपयांचा अमली पदार्थांचा साठा सापडल्यानंतर, त्या बातम्यांचे मथळे पाहून आपण सुटकेचा निःश्वास सोडतो. सापडलेल्या अमली पदार्थांच्या साठ्याचा आकार पाहतो, त्या कारवाईचे कौतुक करतो आणि एखादे युद्ध जिंकल्यासारखी भावना आपल्यात निर्माण होते. मात्र, मूलभूत अर्थशास्त्र माहिती असणाऱ्या कोणालाही एक कटुसत्य माहिती असते, ते म्हणजे एखादा अविचारी आणि तीव्र इच्छा असणारा ग्राहक असेल, तर त्याच्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी कोणतेही रॅकेट मार्ग काढतच असते. अमली पदार्थांच्या पुरवठा साखळीचा माग काढण्यासाठी ‘नशामुक्त भारत’ मोहिमेद्वारे खूप कौतुकास्पद काम होत आहे. मात्र, अमली पदार्थांच्या मागणीच्या मुद्द्याकडे आपण पूर्णतः दुर्लक्ष करत आहोत. अमली पदार्थांची मागणी ही कायद्याचा भंग करण्याच्या इच्छेतून होत नाही, तर भावनांच्या पोकळीला कसे सामोरे जायचे, हे न समजल्यामुळे ती पोकळी दडपू टाकण्याचा प्रयत्न तरुणांकडून होतो. त्यातून अमली पदार्थांच्या आहारी जातात..तरुणांमधील व्यसनाधीनतेच्या समस्येकडे पाहताना, आपण नेहमीच वेगवेगळ्या तुकड्यांमध्ये पाहण्याची चूक करतो. अशा व्यसनाधीनतेकडे पाहताना वाईट संगत किंवा परिसरातील मित्रांची कारणे दिली जातात. मात्र, गावांपासून शहरांमधील उच्चभ्रू वस्त्यांपर्यंत सर्वच आर्थिक वर्गांमध्ये सध्या ही समस्या आहे. त्याची कारणे शोधली, तर असे दिसते की आपण मानवी इतिहासातील तंत्रज्ञानाने सर्वाधिक संपर्कात असल्याच्या कालखंडात जगत आहोत. मात्र, या काळामध्ये आपले युवक भावनिक दृष्टीने एकटे पडलेले आहेत. युवावर्गाची आधारव्यवस्था मोडकळीस आली आहे. त्यामुळे आज युवक प्रचंड एकटेपणा, असुरक्षितता आणि स्वतःविषयी साशंक अशा अवस्थेत असून, याच अवस्थेत ते बंद खोल्यांमध्ये आणि चमचमत्या स्क्रीनसमोर असतात. भावनिक कोलाहल समजून घेण्यासाठी ते परिपक्व नसल्यामुळे, त्यातून बाहेर पडण्यासाठी रासायनिक नशेचा पर्याय आकर्षक वाटतो; किंबहुना हाच पर्याय जगण्याचे साधन वाटू लागते..आपण सतत अमली पदार्थांचे विक्रेते, आंतरराष्ट्रीय टोळ्या किंवा डार्कनेटवर कार्यरत गुन्हेगार अशा बाह्य शत्रूंकडे पाहात असतो. मात्र, सर्वांत धोकादायक असुरक्षितता ही आतमध्ये असते. आपण भावनिक निरक्षरता या राष्ट्रीय महासाथीचा सामना करत आहोत. आपण आपल्या तरुणांना कोडिंगपासून ते प्रगत गणितापर्यंत सर्व काही शिकवतो; पण स्वतःच्या मनातील अस्वस्थतेला कसे सामोरे जायचे, ती कशी स्वीकारायची आणि तिचे व्यवस्थापन कसे करायचे, हे मात्र शिकवत नाही..भावनांवर नियंत्रणभारतीय प्राचीन परंपरेत भावनांवर नियंत्रण ठेवण्याची क्षमता ही चैनीची गोष्ट किंवा केवळ ‘सॉफ्ट स्कील’ नव्हते; ते स्थिर, संतुलित आणि अर्थपूर्ण जीवनाचा पाया मानले जात होते. मनावर प्रभुत्व मिळवण्याचे विज्ञान आपल्या संस्कृतीला ज्ञात होते. मात्र आज स्वदेशी भावनिक प्रज्ञा हरवून गेली आहे. त्यामुळे एखादा सामान्य वाईट दिवसही कसा हाताळायचा, हे तरुण शिकत नाही; तर मग तो आयुष्यातील मोठ्या संकटांना तोंड देणे तर दूरच. अशावेळी अमली पदार्थ ही केवळ नशा राहत नाही; समाजाकडून अपेक्षित असणाऱ्या भावनिक आधाराचे काम करू लागतात..आपण अनेक वेळा तरुणांचा अमली पदार्थांचा प्रथमच संपर्क येण्यापूर्वीच वर्तणुकीतील समस्या सुरू झालेली दिसते. मेंदू कोणत्याही अस्वस्थतेतून तत्काळ दिलासा मिळविण्याची सवय लावून घेत आहे, असे सध्याच्या पिढीमध्ये दिसत आहे. किशोरवयीन मुले कंटाळा आला की ते स्क्रीनवर स्क्रोल करू लागतात. असुरक्षित वाटले की ते सोशल मीडियावर कौतुक शोधू लागतात. क्षणिक दुःख, शांतता, एकटेपणा किंवा मनातील शंकेचा क्षण अशा अगदी सौम्य भावनिक अस्वस्थतेलाही सामोरे जाण्याची त्यांची क्षमता जवळपास नाहीशी झाली आहे. मनाला सुन्न करण्यासाठी स्मार्टफोनचा आधार घेण्यापासून ते अमली पदार्थांचा आधार घेण्यापर्यंतचे अंतर कमी झाले आहे. मनातील गोंधळ शांत करण्यात स्क्रीनही अपुरी पडते आणि मग अमली पदार्थ हा पुढचा अपरिहार्य वाटणारा टप्पा बनतो..याचाच अर्थ आपल्याला संपूर्ण राष्ट्रीय धोरणात आमूलाग्र बदल करण्याची गरज आहे. या युद्धातील खरी आघाडी सीमेवर किंवा पोलिस स्थानकांमध्ये नाही; तर आपल्याला हे युद्ध वर्ग आणि घरांमधील बैठकीच्या खोल्यांमध्ये लढावे लागणार आहे. सातत्याने तरुणांच्या वर्तनावर लक्ष ठेवण्याची सांस्कृतिक टेहळणीची सवय बदलायला हवी आणि तरुणांना भावनिक दृष्टीने सक्षम करण्यावर भर द्यायला हवा..आपल्या प्राचीन मनोनिग्रहाच्या परंपरेतून विकसित झालेली व्यावहारिक भावनिक बुद्धिमत्ता शिक्षणपद्धतीत आणि पालकत्वात पुन्हा विणण्याची गरज आहे. तरुणांना केवळ अमली पदार्थांच्या शारीरिक दुष्परिणामांची भीती दाखवून चालणार नाही; ते ज्या मानसिक आधाराच्या शोधात आहेत, तो त्यांना प्रत्यक्षात देण्याची गरज आहे. पालक किंवा शिक्षक मुलांच्या मनातील भावनिक अस्थिरता समजून घेतात, ती नैसर्गिक असल्याचे त्यांना पटवून देतात आणि स्वतःच्या मनातील गोंधळाशी कसा सामना करायचा हे शिकवतात, तेव्हा अमली पदार्थांच्या काळ्या बाजाराचे गणित कोलमडते. मनाने शांत आणि स्थिर असलेल्या व्यक्तीला वास्तवापासून पळण्यासाठी कोणत्याही कृत्रिम आधाराची गरज भासत नाही..Jayakwadi Dam: जायकवाडी धरणासाठी आनंदाची बातमी! अवघ्या १२ तासांत जलसाठ्यात २ टक्क्यांची वाढ.निर्णायक वळणावरआज आपण निर्णायक वळणावर उभे आहोत. अमली पदार्थांचा पुरवठा रोखण्यासाठी सरकारी यंत्रणा आपले काम करत आहे; मात्र या व्यसनासाठी पोषक स्थिती निर्माण होऊच नये यासाठी समाज म्हणून आपण मात्र अपयशी ठरत आहोत. या पिढीला स्वतःच्या वेदना, ताण आणि भावनिक संघर्षांना सामोरे जाण्याची भावनिक बुद्धिमत्ता देणे हा अमली पदार्थविरोधी लढ्याचा केवळ एक पर्याय नाही; दीर्घकालीन परिणाम साधू शकणारा तोच एकमेव प्रभावी मार्ग आहे..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

Drug Addiction: मन हरले की व्यसन जिंकते

Related Stories

Climate Change India : प्लास्टिक, प्रदूषण आणि वाढते तापमान; पर्यावरणाच्या संकटाची खरी चाहूल

Dighi-Bhosari MD lab bust: पुण्यातील दिघी-भोसरीत एमडीची हायटेक प्रयोगशाळा उघड; ‘ऑपरेशन वज्र’मध्ये दोन प्रमुख तस्कर अटकेत

मोकळे व्हा : बदलती पिढी- वाढती चिंता