Mission Shakti 5.0: मासिक पाळीवरील रूढींना दिलं आव्हान, रोजगारही निर्माण केला! सॅनिटरी पॅड बनवणाऱ्या सरपंच महिलेची कहाणी

उत्तर प्रदेशातील महिला आता आत्मनिर्भरता आणि स्वावलंबनाची नवी उदाहरणे तयार करत आहेत. योगी सरकारच्या 'मिशन शक्ती' (Mission Shakti) सारख्या योजनांची यात महत्त्वाची भूमिका आहे..या अभियानामुळे अनेक महिलांना रोजगार मिळाला, तर गृहिणी आणि ग्रामीण महिला उद्योजकतेच्या क्षेत्रात आपला ठसा उमटवत आहेत.यातीलच एक यशोगाथा म्हणजे उत्तर प्रदेशातील भदोही जिल्ह्याची कन्या नीलम गुप्ता. 'मिशन शक्ती'च्या मदतीने त्यांनी आपली स्वप्ने पूर्ण केली आणि स्वावलंबी बनल्या..कोण आहेत नीलम गुप्ता? एक माजी सरपंच ते उद्योजिका३३ वर्षीय नीलम गुप्ता यांचा प्रवास हा ग्रामीण महिलांच्या वाढत्या आकांक्षा दर्शवतो. त्या पदवीधर आहेत, माजी ग्रामपंचायतीच्या प्रमुख (ग्राम प्रधान) आहेत आणि 'प्रगती गट' नावाच्या एका समर्पित स्वयं सहायता गटाच्या (SHG) सक्रिय सदस्य आहेत..२०२० मध्ये, त्यांच्या गटात मासिक पाळीच्या आरोग्याच्या समस्या आणि उपजीविकेतील (Livelihood) तफावत यावर चर्चा झाली. तेव्हा नीलम यांना दोन्ही समस्यांवर उपाय देणारा एक मार्ग दिसला. गावातील बहुतांश महिलांना सहज आणि स्वस्त दरात सॅनिटरी पॅड मिळत नव्हते. सामाजिक अडचणींमुळे त्या हे पॅड विकत घेण्यासही कचरत होत्या आणि दुसरीकडे सन्मानजनक रोजगाराच्या संधीही मर्यादित होत्या. "जर एकच उद्योग या दोन्ही समस्या सोडवू शकला, तर यापेक्षा चांगले काहीच असू शकत नाही," असा विचार नीलम यांनी केला..'वंशिका लाईफ केअर'चा जन्मनीलम सांगतात की, त्यांच्यासाठी उद्योजकता हे केवळ उत्पन्नाचे साधन नव्हते, तर सामाजिक बदलाचे माध्यम होते. 'आत्मनिर्भर क्लस्टर लेव्हल फेडरेशन' (CLF) आणि 'स्वामी विवेकानंद शिक्षण समिती' (SVSS) यांच्या सहकार्याने 'डेव्हलपमेंट अल्टरनेटिव्ह्ज'च्या पुढाकारात त्यांनी सहभाग घेतला आणि महिलांनी चालवलेले 'वंशिका लाईफ केअर' नावाचे सॅनिटरी नॅपकिन युनिट सुरू केले..सुरुवातीला त्यांनी दिल्लीतील एका उत्पादकाकडून मोठ्या प्रमाणात सॅनिटरी पॅड मागवले आणि स्थानिक पातळीवर त्याची ब्रँडिंग आणि पॅकेजिंगची व्यवस्था केली. या मॉडेलमुळे खर्च कमी ठेवणे शक्य झाले आणि गावाच्या आतूनच कामकाज सुरू करता आले..आव्हाने आणि आर्थिक उभारणीपहिल्या पिढीतील उद्योजकांप्रमाणे नीलम यांचा मार्ग सोपा नव्हता. कच्च्या मालाचा पुरवठा, पॅकेजिंग आणि ग्राहकांचा विश्वास जिंकणे, ही प्रत्येक टप्प्यावर नवीन आव्हाने होती. मात्र, प्रत्येक प्रशिक्षण, एसएचजीची बैठक आणि भेटीमुळे नीलम यांचा आत्मविश्वास वाढत गेला..२०२४ पर्यंत त्यांनी बडोदा यूपी बँकेकडून १० ते १२ लाख रुपयांचे कर्ज मिळवले. SVSS च्या मदतीने आणि आर्थिक नेटवर्किंगच्या साहाय्याने त्यांनी स्वतःचे कर्मचारी दल तयार करण्यास सुरुवात केली..आज नीलम इतरांना देत आहेत रोजगारनीलम सांगतात की, आज त्यांच्यासोबत सात पूर्णवेळ कर्मचारी जोडलेले आहेत. याशिवाय, मागणी अधिक असताना दहाहून अधिक Part-time कर्मचाऱ्याना रोजगार मिळतो.या टीममध्ये पॅकेजिंग आणि वितरणाचे काम केले जाते, तसेच मासिक पाळीच्या आरोग्यावर जागरूकता मोहिम चालवली जाते.चार महिला घरोघरी जाऊन उत्पादने विकतात. दोन पुरुष कर्मचारी दुकानांमध्ये माल पोहोचवतात..एक समर्पित प्रशिक्षक आजूबाजूच्या गावांमध्ये आरोग्य सत्रे आयोजित करतो.'वंशिका लाईफकेअर' आज दरमहा ४०,००० ते ६०,००० रुपये नफा कमवत आहे आणि संपूर्ण समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणत आहे. नीलम केवळ व्यवसाय करत नाहीत, तर त्या मासिक पाळीशी जोडलेल्या सामाजिक रूढींना (Taboos) आव्हान देत आहेत आणि ग्रामीण महिलांसाठी सन्मानजनक रोजगाराच्या संधी निर्माण करत आहेत..Shahapur tourism: पर्यटनातून शहापूरची विकास झेप .भविष्यातील ध्येयनीलम यांचे पुढील उद्दिष्ट नाविन्यपूर्ण आहे. ज्या महिलांना डिस्पोजेबल पॅड परवडत नाहीत, त्यांच्यासाठी त्या आता पुन्हा वापरता येणाऱ्या सुती पॅडची (Reusable Cotton Pads) नवीन श्रेणी सुरू करणार आहेत. यासोबतच, सरकारी शाळांसोबत मिळून स्वच्छतेच्या किटचे वितरण करण्याच्या शक्यताही त्या तपासत आहेत. नीलम यांनी वेळेवर कर्जाची परतफेड केली आहे, ज्यामुळे त्यांचा 'सिबिल स्कोर' सुधारला आहे. आज त्या आपल्या SHG आणि ग्राम संघटनेतील इतर महिलांना सक्रियपणे मार्गदर्शन करत आहेत..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.