Spine Surgery Elderly: उतारवयातील मणक्याची शस्त्रक्रिया

-डॉ. जयदेव पंचवाघ, मेंदू आणि स्पाइन सर्जनमणक्याच्या शस्त्रक्रियेबद्दलच्या अनेक गैरसमजांपैकी एकाबद्दल मला अनेक वेळा रुग्ण प्रश्न विचारतात. शस्त्रक्रिया करण्याआधी याचं निवारण अनेकदा करावं लागतं आणि म्हणूनच याविषयी काही लिहावं, अशी विनंती अनेकांनी केली म्हणून हा लेख..साठीनंतर मणक्याचे अनेक प्रकारचे आजार होत असले, तरीही लंबर कॅनॉल स्टेनोसिस हा महत्त्वाचा आजार. या आजारामुळे दिसणाऱ्या लक्षणांना न्यूरोजेनिक क्लॉडिकेशन म्हणतात. या लक्षणांबरोबरच यात सायटिकाची लक्षणंसुद्धा दिसू शकतात. कंबर दुखणं, थोडं अंतर गेल्यावर मांड्या, पोटऱ्या भरून येणं, जड पडणं, बधीर होणं, मुंग्या येणं सुरू होतं. त्यामुळे पुढे चालणं अवघड होऊन थांबावं लागतं. काही वेळ थांबलं, की परत पुढे चालता येतं. चालू शकता येण्याचं अंतर दिवसागणिक कमी-कमी होत जातं. शेवटी उभं राहिलं तरी मांड्या व पाय भरून येतात. योग्य वेळी उपचार न केल्यास लघवीवरचं नियंत्रण जाणं व पावलांत पॅरालेसिस होणं यासारखे त्रास होऊ शकतात. या आजाराच्या शस्त्रक्रियेसंबंधी निर्णय का व कसा घ्यावा हे विशद करण्यासाठी पुढील घटना दिली आहे..‘‘डॉक्टर, माझा कंबरेच्या मणक्याचा त्रास दिवसेंदिवस वाढत चालला आहे. गुडघेदुखी दहा वर्षांपासून आहेच; पण कंबर व पायातलं दुखणं मी अजूनही सहन करू शकतो आहे, म्हणूनच मी शस्त्रक्रियेचा विचार पक्का केला नाही,’’ श्री. खोडे मला सांगत होते.खोडे हे ७२ वर्षांचे गृहस्थ. पाच वर्षांपासून त्यांना कंबरदुखी व लंबर कॅनॉल स्टेनोसिसचा त्रास होता. पंधरा वर्षांपासून डायबेटिस आणि दहा वर्षांपासून ब्लडप्रेशरचा आणि गुडघ्याच्या सांध्यांचा आजार होता. त्रासाची सुरुवात कंबरदुखीने झाली. त्यानंतर, चालायला गेल्यावर काही अंतरानंतर कुल्ले, मांड्या व पोटऱ्यांत गोळे येऊ लागले. हळूहळू चालण्याचं अंतरसुद्धा कमी होत गेलं.खोडे यांना अजून असं वाटत होतं, की निदान चालणं थांबवलं की दुखणं जातं. फार न चालणं हा त्यावर उपाय चांगला. त्यातच मणक्याच्या शस्त्रक्रियेबद्दल उलट-सुलट मतं ऐकलेली. त्यामुळे विचारांचा आणखी गोंधळ. अशा अनेक व्यक्ती मी क्लिनिकमध्ये बघतो. त्यांना ज्या गोष्टी कळणं आवश्यक आहेत, असं मला वाटतं त्या या संभाषणात दडलेल्या आहेत...‘‘खोडेसाहेब, आपण फक्त १० मिनिटंच चालू शकता... बरोबर? आणि दोन-तीन वर्षांपूर्वी चांगले पाऊण-एक तास चालण्याचा व्यायाम करत होतात?’’.‘‘हो, हे बरोबर आहे.’’‘‘कंबरेच्या त्रासामुळे तुम्ही चालणं कमी केलंय. चाललोच नाही, तर कंबर दुखणारच नाही आणि पायात गोळे येणार नाहीत हा तुमचा युक्तिवाद; पण यात तुम्ही अनेक महत्त्वाच्या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करत आहात. वय वाढेल, तसं चालण्याचं महत्त्व वाढत जातं. तुम्ही चालला नाहीत, तर डायबेटिस वाढेल, हृदयरोग आटोक्यात राहणार नाही, सभा-समारंभांना जाणं बंद होईल. काही महिन्यांनंतर उभं राहणंसुद्धा कष्टप्रद होईल.तुमच्या कंबरेच्या मणक्याच्या तीन-चार व पाच नंबरच्या मणक्यातील शिरा दबलेल्या आहेत. काही मणके एकमेकांवर घसरलेले आहेत. शस्त्रक्रियेनं दाब काढून या मणक्यांना आधार दिला, तर तुमचं चालणं पूर्ववत होऊ शकतं. या निर्णयामागे फक्त कंबरदुखी व न्यूरोजेनिक क्लॉडिकेशन बरं व्हावं एवढाच उद्देश नाही, तर चालण्याची क्षमता वाढून डायबेटिस, हृदयरोग आटोक्यात राहावेत, मानसिक उत्साह आणि आयुष्य उपभोगण्याची क्षमता वाढावी हाही महत्त्वाचा विचार आहे..शस्त्रक्रिया कधी व कोणावर करावी हे ठरवणं हे शास्त्रच आहे. ते प्रगत आणि उपयुक्त आहे. शस्त्रक्रिया करू नका, असा तुमच्या आजाराचा एमआरआय तपासणीचा व्यवस्थित अभ्यास न करता मिळवलेला सल्ला जनमानसाला संतोष देणारा असला, तरी नेहमीच जनआरोग्याला योग्य असतो असं नाही. व्यायामाचं महत्त्व आणि आजार बरं करण्याची क्षमता न कळण्याइतकं हे शास्त्र दूधखुळं नाही. कुठल्या आजारावर कधी व कोणती शस्त्रक्रिया करावी हे न्युरोसर्जरीसारख्या तीन ते पाच वर्षांच्या अभ्यासक्रमात शिकावं लागतं... एवढं ते प्रगत शास्त्र आहे. शस्त्रक्रिया करू नका, असं अभिमानानं एका एमआरआयसारख्या तपासण्यांकडे तुच्छतेनं बघून सांगणारे रुग्णाचं चालणं बंद झाल्यास त्यांना मदत करायला येणार नसतात किंवा चालण्याचं अंतर कमी होऊन डायबेटिस वाढला तर तो स्वतःवर घेणार नसतात. त्यामुळे यथार्थ निर्णय शास्त्रीय माहितीच्या आधारावरच व स्वतःच घ्यावा, हे उत्तम. माझं सांगणं कदाचित परखड वाटेल; पण तेच सत्य आहे. शस्त्रक्रियेत काही धोके असतात. हे सांगायला कुठल्या विद्वानाची गरज नाही. या धोक्याची तुलना शस्त्रक्रिया केली नाही तर काय होईल? या प्रश्नाच्या उत्तराशी करावी..मला नेहमी वाटतं, की ‘शस्त्रक्रियेत काय धोके आहेत?’ या बरोबर ‘शस्त्रक्रिया न करण्यात काय धोके आहेत?’ हा प्रश्न नेहमी विचारला जावा. या प्रश्नाच्या उत्तरांच्या तुलनेतच बऱ्याच वेळेला निर्णय दडलेला असतो. शस्त्रक्रियेचा सल्ला देणाऱ्या व शस्त्रक्रियेशिवाय फक्त व्यायाम इत्यादी करण्याचं सांगणाऱ्या अशा दोघांनाही त्याची उत्तरं माहिती पाहिजेत व ती रुग्णांना आस्थेनं देण्याची वृत्ती पाहिजे.’’खोडे यांना मी सांगितलेलं हे सर्व अनेकदा रुग्णांना कळेल अशा भाषेत सांगावं लागतं... म्हणून मी हा संवाद सांगण्याचा घाट घातला. त्यांची शस्त्रक्रिया होऊन सव्वा वर्षे झालं. ते गेली वर्षभर रोज किमान एक तास चालत आहेत. त्यांचा डायबेटिस नियंत्रणात आहे आणि गुडघ्याभोवतीच्या स्नायूंची शक्ती वाढल्यानं ते दुखणंसुद्धा कमी झालं आहे. एक न्युरोसर्जन म्हणून वैज्ञानिक विचार व निर्णय ही क्षमता त्यांना देऊ शकला याचा मला आनंद आहे..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

Spine Surgery Elderly: उतारवयातील मणक्याची शस्त्रक्रिया

Related Stories