Modern Context of Ancient Wisdom: Understanding 'Durjan' in the Digital Age
Sakal
सचिन महाराज पवार
दुष्ट तो दुर्जन दुरीच धरावा।
संग न करावा पापियाचा ॥१॥
संत नामदेव महाराज या अभंगातून केवळ एखाद्या वाईट माणसापासून दूर राहण्याचा वरवरचा सल्ला देत नाहीत; तर ते मानवी मनाच्या संरक्षणाची एक अत्यंत गहन तत्त्वज्ञानात्मक दिशा देतात. शेकडो वर्षांपूर्वी संतांनी सांगितलेला हा विचार आजच्या अतिजोडलेल्या (हायपर-कनेक्टेड) युगात अधिकच समर्पक वाटतो. आजच्या काळातील दुष्ट किंवा दुर्जन म्हणजे केवळ कायद्याचे उल्लंघन करणारे गुन्हेगार नव्हेत. आजची दुष्टता अनेकदा आकर्षक, सुसंस्कृत आणि सभ्यतेच्या आवरणात वावरताना दिसते. समाजमाध्यमांवर सतत द्वेष, नकारात्मकता आणि वैचारिक प्रदूषण पसरवणारे लोक, इतरांच्या दुःखात आनंद मानणाऱ्या विकृत मनोवृत्तीच्या व्यक्ती, नात्यांमध्ये भावनिक फसवणूक करणारे, तसेच स्वतःचा स्वार्थ साधण्यासाठी दुसऱ्यांच्या भावनांशी खेळणारे लोक हे सारे आधुनिक ‘दुर्जन’ या संकल्पनेत मोडतात. आजची तरुण पिढी ज्या गोष्टीला विषारी नातेसंबंध किंवा नकारात्मकता अशा शब्दांत व्यक्त करते, तीच संकल्पना संत नामदेव महाराजांनी अत्यंत सहज आणि प्रभावी भाषेत मांडली आहे. प्रत्येकाशी जोडले जाणे किंवा समोरच्याचे सर्व आघात सहन करत राहणे म्हणजे प्रेम नव्हे. काही लोकांचा सहवास आपल्या विचारांची शांतता, श्रद्धा, नैतिकता आणि आत्मविश्वास हळूहळू संथ विषाप्रमाणे नष्ट करत असतो. म्हणूनच महाराज स्पष्टपणे सांगतात दुष्ट व्यक्तीपासून योग्य अंतर ठेवणे ही कमजोरी नसून खऱ्या विवेकाची आणि आत्मभानाची सुरुवात आहे.
